The great derangement : climate change and the unthinkable

آیا نسل‌های آینده، دوران ما را به‌سبب ناتوانی‌مان در درک فاجعه‌ی اقلیمی، دوران «جنونِ بزرگ» خواهند خواند؟ اَمیتاو گوش (Amitav Ghosh)، نویسنده‌ی بزرگ هندی، در کتاب «The Great Derangement: Climate Change and the Unthinkable» به این پرسشِ بنیادین پاسخ می‌دهد و نشان می‌دهد که بحران اقلیمی، پیش از آنکه یک مسئله‌ی علمی باشد، یک بحرانِ فرهنگی و حاصلِ ناتوانیِ تخیلِ انسانی در مواجهه با مقیاس و خشونتِ تغییرات آب‌وهوایی است. این اثرِ غیرداستانیِ تحسین‌شده که در سال ۲۰۱۶ منتشر شده، خواننده را به سفری روشنگرانه در سه حوزه‌ی ادبیات، تاریخ و سیاست می‌برد تا ریشه‌های این ناکامیِ جمعی را واکاوی کند.

دربارهٔ کتاب —

گوش در این کتاب، با تکیه بر دانشِ مردم‌شناختی و نگاهِ تیزبینِ یک رمان‌نویس، استدلال می‌کند که رمانِ مدرن و رئالیستی، به‌دلیل تمرکز ذاتی‌اش بر زندگیِ فردی و وقایعِ روزمره، قادر به درک و توصیفِ پدیده‌هایی با مقیاسِ جهانی و ماهیتِ فراطبیعیِ رویدادهای اقلیمی نیست. طوفان‌های سهمگین و خشکسالی‌های بی‌سابقه، برای روایتِ رئالیستیِ مدرن بیش از حد «غیرمحتمل» و «وابسته به نیروهای غیرانسانی» به‌نظر می‌رسند و در نتیجه، به ژانرهایی مانند علمی-تخیلی یا فانتزی تبعید می‌شوند. بخش نخست کتاب، با عنوان «داستان‌ها»، به بررسی این ناکامیِ ادبی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه رمانِ مدرن، درگیرِ پروژه‌ای برای «انسانی‌سازیِ» جهان بوده و حضورِ نیروهای غیرانسانی و عظیمِ طبیعی را از قلمروِ خود طرد کرده است. در بخش دوم، «تاریخ»، گوش با نگاهی فراتر از اروپامحوریِ رایج، نقشِ امپریالیسم و استعمار را در شکل‌گیریِ اقتصادِ کربن و تشدیدِ بحران اقلیمی آشکار می‌سازد. او نشان می‌دهد که چگونه تسلطِ غرب بر منابع و تاریخ، روایتی خطی و یکدست از پیشرفت ارائه داده که در آن، قیمتِ گزافِ زیست‌محیطیِ آن نادیده گرفته شده است. بخش سوم، «سیاست»، به نقدِ رویکرد فردگرایانه در سیاست‌ورزیِ مدرن می‌پردازد و استدلال می‌کند که تقلیلِ بحران اقلیمی به یک مسئله‌ی اخلاقیِ شخصی، مانعی برای اقدامِ جمعیِ مؤثر است. گوش در نهایت، به این نتیجه می‌رسد که برای رهایی از این «جنونِ بزرگ»، به تخیلِ تازه‌ای نیاز داریم؛ تخلی که بتواند اشکالِ دیگرِ هستیِ انسانی را در هم‌زیستی با نیروهای غیرانسانی و در چارچوبی فراتر از فردگراییِ مدرن تصور کند.

دربارهٔ نویسنده

اَمیتاو گوش (متولد ۱۹۵۶ در کلکته)، یکی از برجسته‌ترین نویسندگانِ معاصرِ هند و از تأثیرگذارترین روشنفکرانِ جهان در زمینه‌ی بحران اقلیمی به‌شمار می‌رود. او که دکترای مردم‌شناسیِ اجتماعی را از دانشگاه آکسفورد دریافت کرده، با آثاری چون سه‌گانهٔ «ایبیس» (Ibis Trilogy) و رمانِ «شکارچیِ گرسنه» (The Hungry Tide)، شهرتی جهانی یافته است. گوش جوایز متعددی را از آنِ خود کرده، از جمله جایزهٔ «جنان‌پیت» (Jnanpith Award)، بالاترین افتخار ادبیِ هند، در سال ۲۰۱۸، و جایزهٔ «اراسموس» (Erasmus Prize) در سال ۲۰۲۴ به‌خاطر مشارکت‌هایش در زمینهٔ «تصورِ ناپنداشتنی». مجلهٔ «فارن پالیسی» (Foreign Policy) او را یکی از مهم‌ترین متفکرانِ جهان در دهه‌ی ۲۰۱۰ معرفی کرده است. نگاهِ عمیقِ گوش به پیوندهای میانِ تاریخ، سیاست، فرهنگ و بحران اقلیمی، او را به صدایی منحصربه‌فرد در گفتمانِ معاصر تبدیل کرده است.

چرا باید «The Great Derangement» را بخوانید؟

• درکی نو از بحران اقلیمی: کتاب، تغییرات آب‌وهوایی را نه صرفاً یک معضلِ علمی، بلکه به‌عنوان یک بحرانِ ریشه‌دارِ فرهنگی و اخلاقی واکاوی می‌کند که ریشه در تاریخِ مدرنیته و استعمار دارد.
• نقدی بنیادین بر ادبیاتِ مدرن: گوش با زبانی شیوا نشان می‌دهد که چرا رمانِ جدیِ امروزی از پرداختن به بزرگ‌ترین چالشِ بشر ناتوان است و این ناتوانی، خود بخشی از «جنونِ بزرگ» است.
• پیوندی میان گذشته و آینده: کتاب با بررسیِ نقشِ امپریالیسم در شکل‌گیریِ اقتصادِ کربن، درکی تاریخی از نحوه‌ی توزیعِ نابرابرِ پیامدهای اقلیمی در جهان ارائه می‌دهد.
• فراخوانی برای کنشِ جمعی: این اثر، سیاستِ فردمحورِ امروزین را به چالش می‌کشد و بر ضرورتِ اقدامِ جمعی و همبستگیِ فراملی برای مقابله با بحران اقلیمی تأکید می‌ورزد.
• نوشته‌ای از یک نویسنده‌ی بزرگ: این کتاب که حاصلِ سخنرانی‌های گوش در دانشگاه شیکاگو است، نمونه‌ای از نثرِ فاخر و اندیشمندانه‌ی او در حوزه‌ی غیرداستانی به‌شمار می‌رود.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

«The Great Derangement» برای هر خواننده‌ای که به دنبال درکی عمیق‌تر و فراتر از گزارش‌های علمیِ تغییرات اقلیمی است، اثری ضروری محسوب می‌شود. این کتاب به‌ویژه برای علاقه‌مندان به ادبیات، تاریخ، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و محیط‌زیست، و همچنین برای نویسندگان و هنرمندانی که به دنبال یافتن نقشِ خود در مواجهه با این بحرانِ جهانی هستند، بسیار ارزشمند است. گوش با زبانی شیوا و استدلالی قوی، خواننده را به بازاندیشی در مفروضاتِ بنیادینِ جهانِ مدرن و فرهنگِ آن دعوت می‌کند.

سوالات متداول

آیا این کتاب صرفاً بر ادبیاتِ داستانی متمرکز است یا به حوزه‌های دیگر نیز می‌پردازد؟

خیر، کتاب در سه بخشِ جداگانه به بررسیِ بحران اقلیمی از منظرِ ادبیات، تاریخ و سیاست می‌پردازد و نشان می‌دهد که «جنونِ بزرگ» چگونه در هر سه حوزه، درکِ ما از این بحران را مختل کرده است.

آیا دیدگاهِ کتاب، بدبینانه و ناامیدکننده است؟

گرچه گوش تصویری هشداردهنده از اوضاعِ کنونی ارائه می‌دهد، اما در نهایت، بر ضرورت و امکانِ تغییر از طریقِ بازآفرینیِ تخیل و اقدامِ جمعی تأکید می‌کند و نقشی اساسی برای هنر و ادبیات در این مسیر قائل است.

آیا برای درکِ این کتاب، به دانشِ تخصصیِ علوم اقلیمی نیاز است؟

خیر، کتاب با زبانی غیرتخصصی و شیوا نوشته شده و بر جنبه‌های فرهنگی و تاریخیِ بحران متمرکز است و نیازی به دانشِ پیش‌زمینه‌ایِ علومِ دقیق ندارد.

Are we deranged? One of India’s greatest writers, Amitav Ghosh, argues that future generations may well think so. How else can we explain our imaginative failure in the face of global warming? In this groundbreaking return to non-fiction, Ghosh examines our inability at the level of literature, history and politics to grasp the scale and violence of climate change. The extreme nature of today’s climate events makes them peculiarly resistant to the contemporary imagination. In fiction, hundred-year storms and freakish tornadoes simply feel too improbable for the novel and are automatically consigned to other genres. In the writing of history, too, the climate crisis has sometimes led to gross simplifications. Ghosh suggests that politics, much like literature, has become a matter of personal moral reckoning rather than an arena of collective action. But to limit culture and politics to individual moral adventure comes at a great cost. The climate crisis asks us to imagine other forms of human existence a task to which fiction, Ghosh argues, is the best suited of all forms. The Great Derangement serves as a brilliant writer’s summons to confront the most urgent task of our time. "Are we deranged? The acclaimed Indian novelist Amitav Ghosh argues that future generations may well think so. How else to explain our imaginative failure in the face of global warming? In his first major book of nonfiction since In an Antique Land, Ghosh examines our inability--at the level of literature, history, and politics--to grasp the scale and violence of climate change. The extreme nature of today's climate events, Ghosh asserts, makes them peculiarly resistant to contemporary modes of thinking and imagining. This is particularly true of serious literary fiction: hundred-year storms and freakish tornadoes simply feel too improbable for the novel; they are automatically consigned to other genres. In the writing of history, too, the climate crisis has sometimes led to gross simplifications; Ghosh shows that the history of the carbon economy is a tangled global story with many contradictory and counterintuitive elements. Ghosh ends by suggesting that politics, much like literature, has become a matter of personal moral reckoning rather than an arena of collective action. But to limit fiction and politics to individual moral adventure comes at a great cost. The climate crisis asks us to imagine other forms of human existence--a task to which fiction, Ghosh argues, is the best suited of all cultural forms. His book serves as a great writer's summons to confront the most urgent task of our time."--Jacket. ARE WE DERANGED?One of India's greatest writers, Amitav Ghosh, argues that future generations may well think so. How else can we explain our imaginative failure in the face of global warming? In this groundbreaking return to non-fiction, Ghosh examines our inability—at the level of literature, history and politics—to grasp the scale and violence of climate change.The extreme nature of today's climate events makes them peculiarly resistant to the contemporary imagination. In fiction, hundred-year storms and freakish tornadoessimply feel too improbable for the novel and are automatically consigned to other genres. In the writing of history, too, the climate crisis has sometimes led to gross simplifications. Ghosh suggests that politics, much like literature, has become a matt er of personal moral reckoning rather than an arena of collective action. But to limit culture and politics to individual moral adventure comes at a great cost. The climate crisis asks us to imagine other forms of human existence—a task to which fiction, Ghosh argues, is the best suited of all forms. The Great Derangement serves as a brilliant writer's summons to confront the most urgent task of our time.