The Coptic Apocalypse of Peter : Nag-Hammadi- Codex VII, 3

در سال ۱۹۴۵، مجموعه‌ای از متون باستانی به‌نام کتابخانهٔ نَگ‌حَمّادی در مصر کشف شد که انقلابی در مطالعات مسیحیت آغازین و گنوسیس ایجاد کرد. یکی از مهم‌ترین این متون، «مکاشفهٔ پطرس به زبان قبطی» (The Coptic Apocalypse of Peter) است که به‌عنوان سومین نوشتهٔ کدکس هفتم این مجموعه، تصویری متفاوت و چالش‌برانگیز از مصلوب شدن مسیح و ماهیت او ارائه می‌دهد. ویراستاریِ پژوهشیِ هانریت دبلیو. هاولار (Henriette W. Havelaar) بر این متن، که در سال ۱۹۹۹ در مجموعهٔ معتبر «متن‌ها و پژوهش‌ها در تاریخ ادبیات مسیحیِ کهن» (Texte und Untersuchungen) منتشر شده است، به‌عنوان یکی از دقیق‌ترین و کامل‌ترین ویرایش‌های علمیِ این اثرِ شاخص گنوسی شناخته می‌شود.

دربارهٔ کتاب — The Coptic Apocalypse of Peter

کتاب حاضر که جلد ۱۴۴ از مجموعهٔ Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur (TU) را تشکیل می‌دهد، ویرایشی انتقادی از «مکاشفهٔ پطرس» به زبان قبطی است که در کدکس هفتم کتابخانهٔ نَگ‌حَمّادی (شمارهٔ VII, 3) قرار دارد. این اثر که حاصل پژوهش‌های گستردهٔ دکتر هاولار بر روی نسخهٔ خطیِ موجود در موزهٔ قاهره است، شامل متن قبطی به همراه ترجمهٔ انگلیسیِ روبرو، تفسیری مفصل، و مقاله‌های تحلیلی دربارهٔ جنبه‌های گوناگون این مکاشفهٔ گنوسی می‌باشد. ساختار کتاب به‌گونه‌ای طراحی شده است که خواننده را گام‌به‌گام با پیچیدگی‌های این متن آشنا می‌سازد: از بررسی‌های زبان‌شناختی و نسخه‌شناسی در فصول آغازین، تا تحلیل ژانر، ارتباط با عهد جدید، و در نهایت، بررسی کریستولوژی (مسیح‌شناسی) و هویتِ مخالفانی که در متن به‌شدت محکوم شده‌اند. مهم‌ترین دستاورد این ویرایش، ارائهٔ تفسیری منسجم از ماهیتِ دوسویهٔ عیسی در این مکاشفه است. بر اساس تحلیل هاولار، «مکاشفهٔ پطرس» تصویری «دوسِتی» (Docetic) از منجی ارائه می‌دهد؛ به این معنا که عیسیِ مصلوب شده، پیکری مادی و موقت دارد، در حالی که مسیحِ زنده و غیرمادی، بر فراز صلیب ایستاده و بر رنجِ پیکرِ زمینی‌اش می‌خندد. این روایتِ دوگانه، که با خوانشِ سنتیِ اناجیل تفاوتِ بنیادین دارد، مسئله‌ی ماهیتِ رنج و رستگاری را به چالش می‌کشد و نشان‌دهندهٔ باورِ گروهی از مسیحیانِ گنوسیِ نخستین است که با پیروانِ کلیسایِ ارتدکسِ در حال شکل‌گیری در جدال بوده‌اند. سبک کتاب، علمی و تخصصی است و برای پژوهشگران و دانشجویانِ جدیِ الهیات، تاریخِ کلیسایِ آغازین و قبطی‌شناسی، منبعی کم‌نظیر و ضروری به شمار می‌رود.

چرا باید The Coptic Apocalypse of Peter را بخوانید؟

• دسترسی به متنِ کامل و معتبرِ یک مکاشفهٔ گنوسیِ تأثیرگذار: این کتاب، کامل‌ترین و دقیق‌ترین ویرایشِ موجود از متن قبطیِ «مکاشفهٔ پطرس» را همراه با ترجمه‌ای روان و خوانا ارائه می‌دهد که برای پژوهشگران و علاقه‌مندان، منبعی بی‌نظیر است.
• درک عمیق از کریستولوژی (مسیح‌شناسی) گنوسی: تفسیر جامع هاولار، به‌ویژه در فصل ششم، به روشنی نشان می‌دهد که چگونه یک متن گنوسی، شخصیت و رنجِ مسیح را به‌گونه‌ای کاملاً متفاوت با الهیاتِ رسمیِ کلیسا تعبیر می‌کند و این بینش، برای فهمِ مناقشاتِ الهیاتیِ سده‌های دوم و سوم میلادی حیاتی است.
• آشنایی با روش‌های نوینِ پژوهش در متونِ کهن: کتاب نمونه‌ای عالی از رویکردی چندوجهی در مطالعاتِ متونِ باستانی است؛ رویکردی که در آن، زبان‌شناسی، نقدِ ادبی، جامعه‌شناسی و تاریخِ ادیان در کنار هم قرار می‌گیرند تا تصویری کامل‌تر از یک متنِ دشوار ارائه دهند.
• کشف زمینه‌های شکل‌گیریِ الهیاتِ ارتدکس: این کتاب با تحلیل مخالفانی که در «مکاشفهٔ پطرس» نکوهش می‌شوند، نشان می‌دهد که الهیاتِ ارتدکسِ اولیه در بسترِ جدال با جریان‌های گنوسی شکل گرفته و «مکاشفهٔ پطرس» خود سندی است بر این منازعاتِ بنیادینِ تاریخی.
• تعلق به یک مجموعهٔ علمیِ معتبر و تاریخی: انتشار این کتاب در مجموعهٔ *Texte und Untersuchungen* که توسط آدولف فون هارناک بنیان نهاده شده، اعتبارِ علمیِ آن را تضمین می‌کند و آن را در زمرهٔ آثارِ مرجعِ تاریخِ ادبیاتِ مسیحیِ کهن قرار می‌دهد.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب در درجهٔ نخست، برای پژوهشگران و دانشجویانِ مقاطعِ تحصیلاتِ تکمیلی در حوزه‌های مطالعاتِ عهد جدید، تاریخِ مسیحیتِ آغازین، پاتریستیک، قبطی‌شناسی و گنوسی‌شناسی طراحی شده است. با توجه به زبانِ تخصصی و رویکردِ انتقادیِ آن، مخاطبِ اصلیِ کتاب، افرادی هستند که با مفاهیمِ بنیادینِ الهیاتِ مسیحی و تاریخِ کلیسا آشنایی دارند. با این حال، هر خوانندهٔ کنجکاوی که به دنبال درکی عمیق‌تر از تنوعِ باورها در جهانِ مسیحیتِ نخستین و تفسیرهایِ بدیل از شخصیتِ مسیح است، با مطالعهٔ این کتاب می‌تواند به بینش‌هایِ بدیعی دست یابد، هرچند که مطالعهٔ آن نیازمندِ صبر و حوصله‌ای ستودنی است.

سوالات متداول

تفاوت اصلیِ «مکاشفهٔ پطرس» با روایتِ اناجیل در چیست؟

تفاوتِ بنیادین در تصویرِ ارائه‌شده از مصلوب شدن است. در حالی که اناجیل، عیسی را انسانی کامل و رنج‌کشیده بر صلیب معرفی می‌کنند، در «مکاشفهٔ پطرس»، عیسیِ جسمانی، تنها پوششی فانی برای مسیحی زنده و غیرمادی است که بر فراز صلیب قرار دارد و به رنج‌هایِ پیکرِ زمینیِ خود می‌خندد. این نگاهِ دوسِتی، رنج را امری مادی و پست دانسته و رستگاری را جداییِ روح از بدن می‌داند.

روش تحقیق هاولار در این کتاب چه ویژگی خاصی دارد؟

روش هاولار ترکیبی از رویکردهای گوناگونِ علمی است. او با تکیه بر دانشِ زبان‌شناسیِ قبطی و بررسیِ دقیقِ نسخه‌های خطی، متن را بازسازی و ترجمه می‌کند. سپس با بهره‌گیری از نظریه‌هایِ ادبیِ مدرن، به تحلیلِ ژانرِ «مکاشفه‌ایِ» آن می‌پردازد و با استفاده از یافته‌هایِ جامعه‌شناسیِ تاریخی، گروهِ اجتماعیِ پدیدآورندهٔ این متن و مخالفانِ آن را موردِ بررسی قرار می‌دهد.

آیا این متن در دنیای مسیحیت امروز پذیرفته شده است؟

خیر. «مکاشفهٔ پطرس» یک متنِ گنوسی و آپوکریف (غیررسمی) است که هیچ‌گاه توسط کلیسایِ ارتدکس یا پروتستان به‌عنوانِ کتابِ مقدس پذیرفته نشده است. کتاب هاولار، این متن را نه به‌عنوانِ وحیِ الهی، بلکه به‌عنوانِ سندی مهم برای درکِ تاریخِ اندیشه‌هایِ مسیحی و تنوعِ باورها در قرونِ نخستین میلادی معرفی می‌کند.

Edited By Henriette W. Havelaar ; [herausgegeben Im Auftrag Der Berlin-brandenburgischen Akademie Der Wissenschaften ... Von Albrecht Dihle Und Jürgen Dummer]. Includes Bibliographical References (p. [231]-237) And Indexes. Text In Coptic And English On Facing Pages. As an accompaniment to the corpus of the Griechischen Christlichen Schriftsteller (GCS), Adolf von Harnack created the monograph series Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur (TU) in 1882, which from that time on served as an "archive for the ... editions of older Christian writers".