Tarixi Ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lügati. Cilt 1. A-E 1

Türkiye Türkçesi anıtı olan bu sözlükte: "Eski yahut yeni tüm sözcükleri alıyorum. Diyalektler de var. Yıllar önce yazdığıum makaleler de sözlüğün bir parçası. Türkçe'ye Yunanca'dan İtalyanca'dan ve diğer dillerden giren sözcükleri de alıyorum. Seçilen sözcükler eski veya yeni modern veya değil diye ayıklamadan etimolojik kaynağı belli olan tüm sözcükleri de alıyorum. Şimdiye kadar hazırlanan sözcüklerde bazı sözcükler kasıtlı olarak alınmış bazıları ise alınmamıştır. Benim hazırladığım sözcükte böyle bir şey olmayacak. Andreas Tietze, engin dil bilgisinden baka, iktisat tarihinden sanat tarihine kadar ilgili birok alanda profesyonel uzman derecesindedir. yi Trkolog olduu gibi, Romanist, Germanist, Slavist ve Bizantinist olma niteliklerine sahiptir. almalarnda bunu grmek mmkndr ve bu total filologun Trk aratrmalarna ynelmesi Trk dili ve kltr iin mutlu bir olaydr. 26 Nisan 1914'te Viyana'da dodu. Babas Hans Tietze lkesinin tannm bir sanat tarihi profesryd ve Birinci Dnya Sava'ndan sonra Belvedere sarayn Avrupa'nn en nl plastik sanatlar mzelerinden biri olarak dzenlemiti. Annesi Erica Tietze-Conrat da, Avusturya baroku zerine deerli incelemeler yapan nl bir sanat tarihisiydi. Tietze laik bir eitim grd. lkokulu Grinzing'de ve liseyi Piaristengimnazyum'da tamamlad. 1932'de olgunluk imtihann verdi ve Viyana niversitesi'nde renime balad. ki dnya sava arasnda Viyana niversitesi, Avrupa'nn nemli bir bilim merkeziydi. Bilimin her dalnda nl bilginler buradayd ve nc aratrmalar yapyorlard. Andreas Tietze byle bir dnyann bahettii ans en iyi biimde kullanan rencilerden olmaldr. ktisat tarihini Prof. Dopsch'un, Dou Avrupa tarihini Winkler'in, Balkan tarihini Patsch'n yannda rendi. Slav dilleri alannda Viyana niversitesi ncyd. Prens Trubetskoy'un rencilerinden oldu. Bir yandan da Balkan aratrmalarnda derinletii lde (hemen btn Balkan dillerini bilmektedir) Trkeye, nihayet Farsa ve Arapaya balad. O yllarda birok Trkolgun tersine, Trkiye'ye sk sk seyahat eden bir renciydi. Trk dili ve tarihi gittike ilgisini ekti. Dili kusursuz konuuyordu. O yllardaki dostlarnn anlattna gre, kendisinin yabanc olduuna inanmayanlar oluyormu. Buna ramen doktora tezini Trkoloji alannda yapmak iin ge kaldn dnyordu ve talya tarihi zerinde tezini tamamlamaya karar verdi. 1937'de allmn dnda ksa srede iktisat tarihi alannda hazrlad tezini kabul ettiler. Konu, 'talyan merkantilizminin tarm politikas' idi. Vatikan, Venedik, Floransa arivlerinde alm, talyan dili ve tarihine hakim olduunu gsteren bir tez karmt. Bu tezi bitirdii an, tekrar Trkiye'ye ve Trkoloji almalarna dnd. Edebiyat Fakltesi'nde Almanca ve ngilizce lektrlne atand. Galiba Edebiyat Fakltesi onu hep bu grevde tutmakla, allm olumsuzluklarndan birini daha tekrarlyordu. Edebiyat Fakltesi'ndeki baz alma arkadalar ve stanbul'daki evresi; kendi ifadesiyle, onun yaamnda nemli birsafha oldu. Helmut Ritter oradayd. Onunla alt ve birlikte bir Trke - Almanca szlk hazrladlar. Gene 1947-58 yllar arasnda sren bir almayla, Redhouse szlnn revizyonunu ve yeni basksn hazrlad. Bu yllarda Tietze Trk dili tarihi, Trkenin dier dillerle olan ilgisi zerine makalelerini Trkiye'ye ve yurt dnda zellikle Oriens dergisinde yaynlyordu. Gene bu sralarda Romanistlerden H. Ve R. Kahane ile Lingua-Franca adl nl szl yaynladlar (1950-1954). Szlk Trkede yaayan Akdeniz uluslarna ait kalabalk bir kelime haznesini etimolojik olarak vermekteydi. Tietze Trkiye'ye geldii zaman Prof. Adnan Advar' tanmt. Onunla hemen her gn slam Ansiklopedisi'nin brosunda gryorlard. Advar kendisini ok takdir ederdi: Tietze de Advar', 'msbet tavrl, gerek bir mnevverdi. Bu stn insana ok eyler borluyum' diye anmaktadr. stanbul ktphanelerindeki yazma eserler kinci Dnya Sava srasnda Anadolu'ya tanp korunmaya alnmt. Tietze bunlar zerinde alamaynca ive ve halk edebiyat aratrmalarna yneldi. Karagz'le, halk tiyatrosuyla ilgili incelemeleri byle balad. Trk bilmeceleri zerinde alt. 1952'de Sheyla Uyar'la evlendi. Bu evlilikten Filiz, Deniz, Nur ve brahim adl drt ocuklar oldu. 1952-53'te bir yl ABD'de Illinois niversitesi'nde misafir profesr oldu. Sonra 1958'de Los Angeles'daki California niversitesi'ne davet edilerek buraya yerleti. 1964'te Codex Cumanicus'dan bilmeceleri ve lhan Bagz'le birlikte Trk Halk Bilmeceleri'ni hazrlad. 1966-1970 yllar arasnda niversitenin Yakndou Dilleri Blm bakanln yapt. 1971'de Viyana niversitesi'ne misafir profesr oldu. Bu niversitenin daveti zerine, 1973 ylndan itibaren Trkoloji ve slam aratrmalar enstitsnn ordinarys profesrlne atand. 1976 ylnda Avusturya Bilimler Akademisi muhabir yeliine, ayn yllarda Trk Tarih Kurumu eref yeliine seildi. Viyana'ya geldii yllarda 16. yzyln nl Osmanl mverrihi Gelibolulu Mustafa Ali'nin eserleri zerinde almaya balamt. Bu alandaki yaynlar (birka makale, Kahire zerine geen saylarda tantlan kitap ve Nasihat'sselatin) yank yapt. Gene halen sren ve Trkoloji aratrmalarnn en zengin gncel bibliyografyas saylan Turkologische Anzeiger'i de Viyana'da karmaya balad. Andreas Tietze Trkoloji almalarna girdii yllarn atmosferini bir makalesinde ksaca yle betimliyor: Trk diliyle uramaya balad yllarda bir Trkoloji gelenei vard, ama bu daha ok Trkiye'ye bile gitmeden, Avrupa ktphanelerindeki yazmalar incelemek ve yaynlamakla uraan bir Trkolojiydi. Tietze, Trikye'yi inceleyen, lkemizde oturan, yaayan dili ve adetleri grerek yeni alanlara el atanlarn banda gelir. Bu ilgi ve bilgi srf tarihi metinlere deil, halk edebiyatna, dildeki deimeler ve Trkiye'de yaplan aratrmalar evirip tantmaya da yneliktir. Tietze Trkiye'nin btn tarihi kltrel gemiini deerlendirebilecek filolojik ve tarihi bilgiye sahiptir. Yunan-Roma kitabelerinden, Bizans eserlerine ve Arapa-Farsa metinlere kadar her trl malzemeyi kullanabilmektedir. Trk dillerinin hemen hepsini bilmektedir. Mukayeseli gramer, szlk almalar, metin neri alannda bu nedenle nemli katklar olmutur ve olacaktr. - lber Ortayl