Seçme Yazılar: Özne ve İktidar II 2

zne ve ktidar'da bir araya getirilen metinler, Descartes'ten gnmze Bat dncesinde neredeyse vazgeilmez bir yer tutan zne ve bilin felsefesinin hakimiyetini sarsan yeni bir dnme biimini temsil ediyor. 1960'l yllardan itibaren zellikle Nietzsche ve Heidegger'in etkisiyle ortaya kan bu yeni dnme biimi, Foucault'nun "antropolojizm" olarak adlandrd ve ncelikle insan ve insan doasn felsefi dnce iin k noktas olarak alan, zelde ise znede ve bilinte younlaan gelenei hedef alyordu. Kendi yaptlarnda doruda doruya zne sorunun hedef alan Foucault'nun bu yeni eletirel bakta tuttuu yer ok nemlidir. znel deneyimi aklamak iin znenin ve bilincin deil, o deneyimi kuran sylem ile sylemin karlkl ve kanlmaz bir iliki iinde olduu iktidar sistemlerinin, yani bilgi/iktidarn tarihsel bir analizini yapmak gerektiini gsteren Foucault bir yandan iktidar ile znellik arasndaki ayrlmaz ilikinin altn izmi: te yandan bu ilikinin kurulmasnda insan bilimlerinin oynad rol ortaya kararak ok gl bir bilim eletirisi getirmitir. Foucault'nun bu analizlerde gelitirdii ve kulland iktidar modeli klasiklemi siyaset felsefelerinin kulland modelden radikal biimde farkldr. Yeni bir iktidar anlayndan yola kan Foucault, delilikten sua, salktan cinsellie kadar daha nce zerinde yeterince durulmam deneyim biimlerinin modern bireyin tanmlanmasnda ne kadar nemli tekniklerinin belirleyiciliini gstermitir. te yandan Foucault srarla bu belirleyiciliin zgrln ve iktidara kar direnii dlamadn, tersine iktidar ilikisinin znde yatan eyin "zgrln inad" olduunu syler. Foucault'ya gre zgrln kullanm bir "ahlaki zneleme", yani kendimizi zne olarak yeniden kurma biimini almal ve yeni tahakkm biimleri retmeden iktidara kar direnmeyi mmkn klmaldr. Siyaset felsefesi ve insan bilimlerinde bir r aan bu grlerin incelikle ilendii makale ve syleileri ieriyor zne ve ktidar.