عطر

در میان شاهکارهای ادبیات آلمان در سدهٔ بیستم، رمان «عطر» (Perfume: The Story of a Murderer) نوشتهٔ «پاتریک زوسکیند» جایگاهی یگانه و غریب دارد. این کتاب که نخستین بار در سال ۱۹۸۵ منتشر شد، داستان مردی است با حس بویایی‌ای فراتر از تصور که در قرن هجدهم فرانسه، در جستجوی «عطر نهایی» به قتل‌هایی هولناک دست می‌زند. زوسکیند در این اثر، خواننده را به سفری شگفت‌انگیز در دنیای بوها می‌برد و با زبانی شاعرانه و وهم‌آلود، پرده از رازهای نهفته در حسِ فراموش‌شدهٔ بویایی برمی‌دارد.

دربارهٔ کتاب عطر

داستان کتاب دربارهٔ «ژان-باتیست گرنوی»، پسری است که در یکی از کثیف‌ترین نقاط پاریسِ قرن هجدهم به دنیا می‌آید و مادرش او را رها می‌کند تا بمیرد. با این حال، کودک زنده می‌ماند و به طرز عجیبی هیچ بویی ندارد، اما در عوض، حس بویایی‌ای مافوق‌بشری دارد. او برای اولین بار هنگامی که بوی یک دختر نوجوان را استشمام می‌کند، شیفتهٔ عطر وجود او می‌شود و درمی‌یابد که هدف زندگی‌اش خلق کامل‌ترین عطرهاست. این شور و اشتیاق افسارگسیخته، او را به سمت آموختن فنون عطرسازی از یک عطرساز بازنشسته در پاریس و سپس به شهر «گراس» در جنوب فرانسه می‌کشاند، جایی که او با جنون تمام، به شکار بوهای ناب برای خلق طلسم‌آمیزترین عطر جهان می‌پردازد. فضای رمان، آمیخته‌ای از واقع‌نماییِ خشنِ تاریخی و رئالیسمِ جادوییِ وهم‌آلود است. زوسکیند با قلمی توانمند، بوی تعفن کوچه‌های پاریس را به مشام جان خواننده می‌رساند و در مقابل، با توصیفاتی شاعرانه از رایحهٔ گلها و بدن دختران، جهانی حسی و شگفت‌انگیز خلق می‌کند که تا پیش از آن در ادبیات بی‌سابقه بوده است. این کتاب با فروش بیش از بیست میلیون نسخه در سراسر جهان و ترجمه به بیش از چهل و نه زبان، به یکی از پرفروش‌ترین و تأثیرگذارترین آثار ادبیِ آلمان تبدیل شده و برای سال‌ها در صدر فهرست پرفروش‌های مجلهٔ اشپیگل قرار داشته است.

دربارهٔ نویسنده

«پاتریک زوسکیند» (Patrick Süskind) در ۲۶ مارس ۱۹۴۹ در بایرن آلمان به دنیا آمد. او که پدرش ویلهلم سوسکیند، روزنامه‌نگار و نویسنده‌ای برجسته بود، تاریخ مدرن و قرون وسطی را در دانشگاه‌های مونیخ و اکس-آن-پرووانس فرانسه مطالعه کرد، اما هرگز فارغ‌التحصیل نشد. او پس از نقل مکان به پاریس، سال‌ها را صرف نوشتن داستان‌ها و فیلمنامه‌های منتشرنشده کرد تا اینکه در سال ۱۹۸۱ با نمایشنامهٔ تک‌نفرهٔ «کنترباس» به شهرت رسید. با این حال، شهرت جهانی او مدیون رمان «عطر» است که در سال ۱۹۸۵ منتشر شد. زوسکیند به‌شدت از انظار عمومی دوری می‌گزیند و به‌ندرت مصاحبه می‌کند؛ تا جایی که او را مرموزترین نویسندهٔ آلمان نامیده‌اند. آخرین اثر داستانی او، رمان کوتاه «داستان آقای زومر» در سال ۱۹۹۱ منتشر شد و پس از آن، جز یک جستار در سال ۲۰۰۶، اثر دیگری از او به چاپ نرسیده است.

چرا باید عطر را بخوانید؟

• تجربه‌ای ادبیِ بدیع و حسی: این کتاب روایتی بی‌نظیر است که در آن، بویایی به جای بینایی، محور اصلی درک جهان و پیشبرد داستان قرار گرفته و تجربه‌ای کاملاً نو برای خواننده رقم می‌زند.
• شخصیت‌پردازی فراموش‌نشدنی: «ژان-باتیست گرنوی» یکی از پیچیده‌ترین، مرموزترین و به‌یادماندنی‌ترین شخصیت‌های تاریخ ادبیات است؛ شروری که نمی‌توان از او متنفر بود و قربانی‌ای که نمی‌توان برایش دل سوزاند.
• ترکیبی از ژانرهای گوناگون: رمان «عطر» اثری است که در عین حال می‌توان آن را یک داستان جنایی، یک رمان تاریخی، یک داستان ترسناک و یک روایت فلسفی دربارهٔ ماهیت انسان و قدرت دانست.
• نقدی بر روشنگری و جامعهٔ مدرن: در لایه‌های زیرین داستان، نقدی عمیق بر خردگراییِ افراطیِ عصر روشنگری و بی‌گانگی انسان مدرن با طبیعت و احساساتِ اصیل خود نهفته است.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای علاقه‌مندان به ادبیات داستانیِ جدی و غیرمتعارف، دوست‌داران رمان‌های تاریخی با فضای گوتیک، و هر خواننده‌ای که به دنبال اثری فراتر از روایت‌های خطی و کلیشه‌ای است، انتخابی ایده‌ال خواهد بود. همچنین، نویسندگان و هنرمندانی که به دنبال الهام برای خلق فضاها و شخصیت‌های بدیع هستند، از مطالعهٔ آن بهره‌ای بسیار خواهند برد. با این حال، به دلیل وجود صحنه‌های تلخ، خشونت و مضامین بزرگسالانه، مطالعهٔ آن برای گروه سنی زیر هجده سال توصیه نمی‌شود.

سوالات متداول

آیا فیلم سینمایی اقتباس شده از کتاب، وفادار به اثر اصلی است؟

فیلم «عطر: داستان یک قاتل» به کارگردانی تام تیکور که در سال ۲۰۰۶ منتشر شد، اقتباسی نسبتاً وفادار به کتاب محسوب می‌شود. هرچند که انتقال کامل فضای حسی و بویاییِ کتاب به مدیوم تصویر، کاری دشوار است، اما فیلم با استفاده از تصاویر بصری و موسیقی، توانسته حال و هوای داستان را به خوبی به مخاطب منتقل کند و یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای آلمان لقب بگیرد.

آیا کتاب، خشونت و قتل‌های زیادی را به تصویر می‌کشد؟

بله، موضوع اصلی کتاب، قتل‌های سریالیِ شخصیت اصلی است و صحنه‌های خشونت‌آمیز و دلخراشی در آن وجود دارد. با این حال، هدف نویسنده از نمایش این خشونت‌ها، صرفاً ایجاد حس ترس و انزجار نیست، بلکه او از این رهگذر به کاوش در اعماق تاریک روان انسان و مفاهیمی مانند وسواس، زیبایی و مرگ می‌پردازد.

چرا شخصیت اصلی کتاب هیچ بویی ندارد و این ویژگی چه معنایی دارد؟

بی‌بوییِ «گرنوی» یکی از کلیدی‌ترین نکات رمان است. او در جامعه‌ای که بوها نقشی حیاتی در هویت و ارتباطات انسانی دارند، فاقد هویت‌بخشی‌ترین ویژگی ممکن است و این، او را به موجودی طردشده و بی‌نام‌ونشان تبدیل می‌کند که در جستجوی هویتی برای خود، به تصاحب بوهای دیگران، حتی به قیمت کشتن آن‌ها، روی می‌آورد.