Osmanlı Belgelerinde Ermeni-İngiliz İlişkileri 1894-1895 Cilt III

İÇİNDEKİLER KISALTMALAR XIX I. BÖLÜM BELGELERİN TERCÜME VE SADELEŞTİRMELERİ 1 Protestan Ermenilerin Patrik tarafından kiliseden uzaklaştırılmaları sebebiyle İngiltere büyükelçisinin Osmanlı Hükümeti'ne verdiği takrir 3 2 Protestan mezhebinden olan Ermeni tebaaya imtiyaz tanındığına dair bir ferman verilmesi için İngiltere büyükelçisi tarafından Hari ciye Nezâreti'ne yapılan başvuru 4 3 Antakya ve Lazkiye'deki Rum, Ermeni ve Katoliklerin Hessale kö yünde bulunan Protestan cemaatini ortadan kaldırmak istemelerine karşı Halep İngiltere konsolosunun Protestanları himaye talebinde bulunduğu 6 4 Adana ve Tarsus'ta bulunan Protestan Ermenilerin baskı altında ol duklarını ileri süren İngiltere Konsolos Vekili Clapperton'un bölge yöneticilerinin uyarılmaları gerektiğine dair İngiltere Büyükelçili- ğİ'ne gönderdiği yazı 7 5 Tekirdağ'da bazı Protestanların İngiltere Devleti'nin himayesinde olduklarını iddia ettikleri 8 6 Tekirdağ İngiltere konsolosunun Ermeni tebaa taraftarlığı yaparak Müslüman halkın haklarına tecavüze yeltendiği 9 7 Protestan Ermenilerin İstanbul'da bir cenazenin defni sırasında kar şılaştıkları problemlerin giderilmesi için İngiltere, İsveç-Norveç, Danimarka ve Amerika büyükelçileri ile Felemenk ve Prusya mas lahatgüzarlarının Babıâli'ye takrir gönderdikleri 10 8 Diyarbakır, Siirt, Harput ve Kayseri'de bulunan Protestan Ermeni lere baskı yapıldığına İlişkin İngiltere Büyükelçiliği'ne gönderilen yazı 12 9 Erzurum İngiltere konsolosunun Rusya taraftan olan Piskopos Harutyun'un seçilmemesi için gerekli teşebbüslerde bulunulmasını istediği 14 10 Protestanların bir cemaat sıfatıyla tanınmalarının yanı sıra diğer Hıristiyan cemaatlere tanınan imtiyazlardan da yararlanmaları ge rektiğine dair İstanbul İngiltere büyükelçisi tarafından Babıâli'ye gönderilen yazı 16 11 Protestan cemaatine cismanî bir vekil tayini için İstanbul İngiltere büyükelçisinin Osmanlı Hükümeti'nden izin istediği 18 12 Protestan cemaatinin kendilerine ait bir nizamname hazırlanması, diğer cemaatlere tanınan imtiyazlardan yararlandırılmaları ve ma hallî hükümet nezdinde cemaatleri için bir vekil atanması konula rındaki taleplerinin İngiltere büyükelçisi tarafından Hariciye Nezâ- reti'ne iletildiği 19 13 Babıâli'nin 24 Ekim 1878 tarihinde verdiği nota gereği Osmanlı Hükümeti'ne ve izleyeceği hareket tarzına güvenen İngiltere'nin, Padişah'ın hükümranlık haklarını ve Osmanlı Devleti'nin hareket özgürlüğünü ihlal eden her türlü müdahaleyi reddettiği 19 14 Halep valiliği görevinden alınan Kâmil Paşa'nın İngiltere konso losu ile Zeytun'daki Ermeni eşkıyası arasındaki ilişkileri ispatla mak üzere gönderdiği belgeler 21 15 Ermenilerin Patrikhane'de yaptıkları toplantıda bazı İngiliz parla menterlere Ermeni Meselesi'ne verdikleri destekten dolayı teşekkür mektubu gönderme kararı aldıkları 27 16 İngiltere'nin Adana konsolos vekili olarak atanan Yüzbaşı Cooper'ın Osmanlı idaresini kötüleyen konuşma ve davranışları sonucunda İngiltere'nin desteğiyle Kozan, Zeytun, Dersim ve Van'ı içine alan bölgede bir Ermenistan kurulacağı söylentilerinin halk arasında yayıldığı 28 17 İstanbul'da yayınlanan Levant Herald gazetesinin, Ermenistan ku rulmasına ilişkin haberler yayınladığı için toplatılmasına karar ve rildiği 29 18 Lord Granville'in Berlin Antlaşması hükümlerinin yerine getiril mesi için Babıâli'ye müşterek nota vermeleri konusunda büyük devletler büyükelçilerinden talimat göndermelerim istediği 32 İngiltere büyükelçisinin Protestan cemaati için hazırlattığı nizâm nâme 42 İngiltere politikasında "Şark Meselesi" üzerinde önemle durulduğu bir dönemde İstanbul'a fevkalâde elçi olarak Georges Goschen'in atanmasını hafife alan Londra Büyükelçisi Musurus Paşa'mn dav ranışının mahzurlu olduğu 52 İngiltere Büyükelçisi Goschen'in Sultan II. Abdülhamid'le yaptığı görüşmenin ayrıntılarının Padişah'ın isteği üzerine büyükelçi tara fından kaleme alındığı 54 Baker Paşa ve seyyar konsolosların çalışmalarının Anadolu halkı arasında İngiltere nüfuzunun ve Ermenistan'ın bağımsızlığım dü şünenlerin sayısının artmasına sebep olduğu 57 İngiltere'nin Mısır meselesi sebebiyle dış politikasını değiştirdi ğine, Ermenilere eskisi gibi destek olmadığına, Osmanlı Devleti'- nin Rusya ve Almanya ile olan münasebetlerine ve son olaylar se bebiyle suçlu görülen Ermenilerin üçte ikisinin Padişah tarafından affedilmelerinin beklendiğine dair Moskova'da yayınlanan Moskowski Viedomosty gazetesinin haberi 58 İngiltere Dışişleri müsteşarının Ermenistan ıslâhatına ait İngiltere Parlamentosunda yapılacak bütün görüşmelerin Yunanistan sının konusu çözümlenincey e kadar ertelendiğini söylediği 60 Londra ve Manchester'da yaşayan Ermenilerin Lord Gladstone ve Lord Granville'e gönderdikleri mektuplarda İngiltere Hükümeti'nin Ermenilere karşı gösterdiği yakınlığa teşekkür ettikleri 61 İngiltere büyükelçisinin Ermeni Meselesi ve otonomi konularında Münir Bey aracılığıyla Padişah'a iletilmesini istediği konular 62 27 İngiltere büyükelçisinin ıslâhat konusunda Babıâli'den aldığı ha berlere dayanarak Patrik'i bilgilendirmesi üzerine Patrik'in İngi lizce ve Fransızca bildiriler bastırıp yurt dışında dağıtmaya hazır landığı 64 28 İngiltere büyükelçisi tarafından 3 Aralık 1881'de Hariciye Nezâre- ti'ne gönderilen takrirde Anadolu'nun bazı vilayetlerinin ıslâhı için komiser gönderilmesi talebinin yanı sıra Padişahla gayr-ı resmî bir eörüsme ricasında bulunulduğu 65 29 İngiltere büyükelçisinin Ermenilerin zulüm ve haksızlığa uğradık larına dair Doğu Anadolu'daki konsoloslarından sürekli raporlar aldığını ileri sürerek bölgeye bir komiser tayini talebinde bulun duğu 68 30 Lord Granville'in Ermenilerin yaşadığı Osmanlı vilayetlerine güçlü bir Müslüman vali atanacağına ilişkin Padişah tarafından Lord Dufferin'e verilen sözün yerine getirilmesini istediği 69 31 İngiltere'nin İstanbul Büyükelçisi Lord Dufferin'in Ermenilerin ya şadığı Anadolu vilayetlerinin ıslâhı konusunda Padişahla yaptığı görüşmenin ayrıntıları ve bu görüşme hakkında Sadrazam Said Pa şa ile Hariciye Nâzın Asım Paşaların görüşleri 70 32 İngiltere Hükümeti'nin Berlin Antlaşması'nm 61 İÇİNDEKİLER KISALTMALAR XIX I. BOLUM BELGELERİN TERCÜME VE SADELEŞTİRMELERİ 1 Agopyan tarafından Gladstone'a gönderilen ve Standard gazetesin de yayınlanan mektuptan Ermeni tahriklerine karşı İngiltere'nin hareket tarzının olumlu yönde değiştiğinin anlaşıldığı 3 2 İngiltere Parlamentosu'nda Ermeni Meselesi hakkında uygunsuz sözler sarf eden muhalefet milletvekillerine karşı İngiltere Dışiş leri müsteşarının Osmanlı Devleti lehinde konuştuğu 4 3 Anadolu Ermenilerinin durumu hakkında İngiliz halkım doğru bil gilendirmek amacıyla James Bryce'ın başkanlığında "İngiliz Er meni Komitesi"nin kurulduğu, Haiasdan gazetesinin de bu yeni komitenin gözetimine verildiği 6 4 Ermenilerin yerleşik bulunduğu Anadolu vilayetlerinin ıslâhı ko nusunda İngiltere Parlamentosu'nda muhalefet milletvekillerinin sorularına hükümet kanadının verdiği cevaplara ilişkin Osmanlı Liverpool başkonsolosunun görüşleri 7 5 Ermenilerin bağımsızlığı için çalışan Kafkasyalı Artavul Ohancan- yan ile İrvan Menhaylofun Almanya ve İngiltere'den himaye edil me garantisi elde edip satın aldıkları silahları Ermenistan'a sokma amacı taşıdıkları, ayrıca İngiltere'nin bir isyan durumunda donan masını Osmanlı sahillerine gönderme sözü verdiği 10 6 Sis katogikosu tarafından yetiştirilen ve kargaşa çıkarmak üzere Londra'ya gönderilen Asayan'ın Maraş'a gönderdiği mektuplarda Ermeni Meselesi hakkında Londra'daki bazı ciddi girişimlerden bahsedildiği II 7 Anadolu'daki Ermenilerin sözde uğradıkları zulümlere dair Agop- yan, Tcheraz ve Sevasly tarafından İngiliz milletvekillerine verilen lâyihanın parlamentoda okunduğu 12 8 Dördüncü Ordu-yı Hümâyûn kumandanı tarafından alınan Erme nilere yönelik tedbirlerin İngiltere Parlamentosu'nda tartışıldığı 13 9 Anadolu'da bulunan Ermenilerin durumlarına dair diplomatik ya zılardan derlenen Mavi Kitap1 in tahlili 15 10 İngiltere'de Liberal Parti mensubu bazı milletvekillerinin Anadolu vilayetlerindeki Ermenilerin sözde uğradıkları mezâlim hakkında Agopyan ve arkadaşları tarafından parlamento salonlarından bi rinde düzenlenen toplantıya katıldıkları 18 11 Yerköy'e kaçtıkları için Rusçuk'ta tutuklanan iki Ermeni'ye Rus çuk İngiltere Konsolos Vekili Daily'nin sahip çıktığı 19 12 İngiliz Yayıncı Marengo'nun Ermeni Vatanperver Komitesi ile ilişkide olduğu 21 13 İngiliz Ermeni Derneği tarafından Lord Salisbury'ye verilen muh tırada Ermenilerin yaşadığı Anadolu vilayetlerinin birleştirilip bir Ermeni valinin idaresine verilmesi gerektiği İddiasının yer aldığı ..