Özgürlükle Kalkınma

İnanılmaz bir bolluk, gelişme ve özgürlüğün, olağanüstü bir yoksulluk, yoksunluk ve baskıyla bir arada yaşandığı dünyamızda modern kalkınma teorileri, hem kişisel çıkara dayalı davranışa hem de toplumsal başarının fayda temelli bir kritere göre değerlendirilmesine dayanır. Klasik kalkınma teorilerinin ise, başarıyı yaratılmış olan toplam faydanın boyutları aracılığıyla ölçmesi bağlamında, faydacı bir karakter taşıdığı söylenebilir. Günümüzde hemen hemen tüm dünyada, özellikle de bizimki gibi ülkelerde ekonomik büyüme olmadan toplumsal gelişmenin de, bireysel refahın da mümkün olamayacağı; yoksulluğun, insanların da toplumların da elini kolunu bağladığı kabullenilmiş gibidir. Yoksulluğun en yakıcı hal aldığı durumlarda en temel öncelik “hayatta kalma”ya verilir ve demokratik haklardan dem vurmak “lüks” olarak görülür. Oysa kıtlıklarda on binlerce insanın yaşamını yitirdiği ülkeler arasında tek bir demokrasi örneğine rastlanmaz, bir tek demokraside kıtlık yaşanmaması gibi. Evet, demokrasi önemli, ama önemli olması, yeterli olduğunu gösterir mi? Amartya Sen, az gelişmişliğin, Üçüncü Dünya ülkesi olmanın bir kader olmadığını çok basit, ama somut örneklerle ortaya koyuyor ve bu kaderin aşılmasının hayal olmadığını gösteriyor. Aristoteles’ten Adam Smith’e, Rawls’tan Marx’a, Malthus’tan Nozick’e, Konfüçyüs’ten Pareto’ya ekonomi ve özgürlüğe ilişkin hemen her görüşü; Hindistan’dan ABD’ye, İngiltere’den Çin’e, Kanada’dan Bangladeş’e pek çok uygulama örneğini ele alıp inceliyor ve insanı temel alan bir siyaset tarzının imkânları üzerinde düşünüyor. Kalkınmanın en etkin aracının özgürlük olduğunu, bu yüzden başlıca amacının da özgürlük olması gerektiğini öne sürerken, kalkınmanın temelini oluşturan nedenler üzerine kamusal bir tartışma başlatıyor. Hintli bilim adamı Amartya Sen’e 1998 yılı Nobel Ödülü’nü kazandıran bu kitap, iktisat biliminde etik boyutun vazgeçilmezliğini vurgulamaktadır. Sen, kalkınmanın, gayri safi milli hasıla’nın ötesinde, insanların özgürlükleri bağlamında tanımlanması gerektiğinin altını çizmektedir. Kalkınma süreci, insanların şu beş alandaki özgürlüklerinin genişletilip güçlendirilmesi anlamına gelmelidir: Ekonomik, siyasal, toplumsal, bilgiye ulaşma (saydamlık) ve kişisel güvence. Birbirini tamamlayan ve güçlendiren bu beş boyut sayesinde, insanlar daha yüksek gelirlere ulaşırken, daha eğitimli, sağlıklı ve uzun ömürlü olmaları mümkün olabilecektir. Sen, politik katılımın önemine işaret ederken insana vurgu yapmaktadır.Geniş kitleler hedeflenerek yazılan kitabın teknik bilgi gerektirmeden, keyifle okunması mümkündür; ama aynı zamanda konu üzerinde yoğunlaşmak isteyenlere çok geniş açılımlar sunmaktadır." Profesör Fikret Adaman, Boğaziçi Üniversitesi Künye ISBN: 978-975-539-414-5 Baskı: 1.Baskı - 2004 Özgün Adı: Development as Freedom Yayın No: 422 Dizi No: 191 Dizi: İnceleme Yazar: Amartya Sen Çeviri: Yavuz Alogan Yayıma Hazırlayan: Müge Karalom Düzelti: Sait Kızılırmak Kapak İllüstrasyonu: Sevinç Altan Kapak Düzeni: Arslan Kahraman İçindekiler — Önsöz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 — GİRİŞ: ÖZGÜRLÜK OLARAK KALKINMA . . . . . . . . . . . . . . 17 A. Özgürlük olarak kalk›nma. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 B. Etkinik ve ba¤lant›lar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 C. Baz› örneklemeler: Siyasal özgürlük ve yaflam kalitesi . . . . . . . . . . . . 20 D. Ticari ifllemler, piyasalar ve iktisadi özgürlük yoksunlu¤u . . . . . . . . . 21 E. Örgütler ve de¤erler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 F. Kurumlar ve araçsal özgürlükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 G. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 I. ÖZGÜRLÜK PERSPEKT‹F‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 A. Özgürlük yoksunlu¤u biçimleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 B. Uygulamalar ve f›rsatlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 C. Özgürlü¤ün iki rolü. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 D. De¤erlendirici sistemler: Gelirler ve kapasiteler . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 E. Yoksulluk ve eflitsizlik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 F. Gelir ve ölümlülük oran› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 G. Özgürlük, kapasite ve yaflam kalitesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 H. Piyasalar ve özgürlükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 I. De¤erler ve de¤erlendirme süreci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 ‹. Gelenek, kültür ve demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 J. Sonuç niteli¤inde yorumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 II. KALKINMANIN AMAÇLARI VE ARAÇLARI . . . . . . . . . . . . 54 A. Özgürlü¤ün kurucu ve araçsal rolleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 B. Araçsal özgürlükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 C. Ba¤lant›lar ve tamamlay›c›l›k . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 D. Çin-Hindistan karfl›tl›¤›n›n farkl› yönleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 E. Büyüme arac›l›¤›yla sa¤lanan toplumsal düzenlemeler . . . . . . . . . . . . 64 F. Kamusal önlemler, düflük gelirler ve göreli maliyetler . . . . . . . . . . . . 67 H. Yirminci yüzy›l Britanyas›’nda ölümlülük oranlar›n›n düflürülmesi . . 71 I. Demokrasi ve siyasal teflvikler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 ‹. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 III. ADALET‹N TEMELLER‹ VE ÖZGÜRLÜK . . . . . . . . . . . . . . . 78 A. Kapsanan ve d›fllanan bilgi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 B. Bildiriflimsel bir temel olarak fayda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 C. Faydac› yaklafl›m›n yararlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 D. Faydac› yaklafl›m›n handikaplar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 E. John Rawls ve özgürlü¤ün önceli¤i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 F. Robert Nozick ve liberterlik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 G. Fayda, gerçek gelir ve kifliler aras› k›yaslamalar . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 H. Refah: Çeflitlilikler ve ayr›fl›kl›klar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 I. Gelirler, kaynaklar ve özgürlükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 ‹. Refah, özgürlük ve kapasite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 J. A¤›rl›klar, de¤er biçme ve toplumsal seçim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 K. Kapasite bildiriflimi: Alternatif kullan›mlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 L. Sonuç niteli¤inde yorumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 IV. KAPAS‹TE YOKSUNLU⁄U OLARAK YOKSULLUK . . . . . 126 A. Gelir yoksullu¤u ve kapasite yoksullu¤u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 B. Neyin eflitsizli¤i?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 C. ‹flsizlik ve kapasite yoksunlu¤u. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 D. Sa¤l›k hizmeti ve ölümlülük oran›: Amerikan ve Avrupa toplumsal tutumlar›. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 E. Hindistan ve Afla¤› Sahra Afrika’s›nda yoksulluk ve yoksunluk . . . . 142 F. Toplumsal cinsiyet eflitsizli¤i ve kay›p kad›nlar . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 G. Sonuç niteli¤inde yorumlar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 V. P‹YASALAR, DEVLET VE TOPLUMSAL FIRSAT . . . . . . . 158 A. Piyasalar, özgürlük ve emek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 B. Piyasalar ve etkinlik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 C. Özgürlüklerin dezavantajlar› ve eflitsizli¤i aras›ndaki ba¤lant› . . . . . 170 D. Piyasalar ve ç›kar gruplar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 E. Piyasalar›n rolünü elefltirel bir tutumla inceleme gere¤i. . . . . . . . . . . 176 F. Çok yanl› bir yaklafl›m ihtiyac› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 G. Karfl›l›kl› dayan›flma ve kamu mallar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 H. Kamu imkânlar› ve teflvikler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 I. Teflvikler, kapasiteler ve ifllevler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 ‹. Hedefleme ve olanaklar›n s›nanmas›. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 J. Eyleyen ve bildiriflimsel temel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 K. Mali muhafazakârl›k ve bütünlefltirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 L. Sonuç niteli¤inde yorumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 VI. DEMOKRAS‹N‹N ÖNEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 A. ‹ktisadi ihtiyaçlar ve siyasal haklar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 B. Siyasi haklar›n ve demokrasinin üstünlü¤ü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 C. Siyasi ve medeni haklara karfl› görüfller . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 D. Demokrasi ve iktisadi büyüme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 E. Yoksul insanlar demokrasiyi ve siyasal haklar› umursarlar m›? . . . . 211 F. Siyasi haklar›n araçsal önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 G. Siyasi haklar›n kurucu rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 H. Demokrasinin ifllemesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 I. Demokrasi prati¤i ve muhalefetin rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 ‹. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 VII. KITLIKLAR VE D‹⁄ER KR‹ZLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 A. Yetki ve karfl›l›kl› ba¤›ml›l›k . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 B. K›tl›k nedenleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 C. K›tl›¤›n önlenmesi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 D. K›tl›k ve yabanc›laflma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 E. Üretim, çeflitlendirme ve büyüme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 F. ‹stihdam yolu ve eyleyen sorunu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 G. Demokrasi ve k›tl›¤›n önlenmesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 H. Teflvikler, bildiriflim ve k›tl›klar›n önlenmesi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 I. Demokrasinin koruyucu rolü. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 ‹. fieffafl›k, güvenlik ve Asya iktisadi krizleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 J. Sonuç niteli¤inde yorumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 VIII. KADINLARIN EYLEML‹L‹⁄‹ VE TOPLUMSAL DE⁄‹fi‹M 259 A. Eylemlilik ve refah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 B. Ortakl›k çat›flmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 C. Kazan›lm›fl hak alg›lar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 D. Çocuklar›n hayatta kalmas› ve kad›n eylemlili¤i . . . . . . . . . . . . . . . . 269 E. Eylemlilik, özgürleflme ve do¤urganl›¤›n azalt›lmas›. . . . . . . . . . . . . 273 F. Kad›nlar›n siyasal, toplumsal ve iktisadi rolleri. . . . . . . . . . . . . . . . . 275 G. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 IX. NÜFUS, BES‹N MADDELER‹ VE ÖZGÜRLÜK . . . . . . . . . . 282 A. Dünyada bir besin maddesi krizi var m›? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 B. ‹ktisadi teflvikler ve besin maddesi üretimi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 C. Kifli bafl›na besin maddesi üretimi trendinin ötesi . . . . . . . . . . . . . . . 288 D. Nüfus art›fl› ve bask›n›n savunulmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 E. Bask› ve üreme hakk› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 F. Malthus’çu çözümleme. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 G. ‹ktisadi ya da toplumsal kalk›nma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 H. Genç kad›nlar›n haklar›n›n tan›nmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 I. D›flsall›k, de¤erler ve iletiflim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 ‹. Zorlama ne kadar etkilidir? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 J. Do¤urganl›¤›n azalt›lmas›n›n yan etkileri ve h›z›. . . . . . . . . . . . . . . . 305 K. Zorlama tecrübeleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 L. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 X. KÜLTÜR VE ‹NSAN HAKLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 A. Üç elefltiri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 B. Meflruluk elefltirisi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 C. Tutarl›l›k elefltirisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 D. Kültürel elefltiri ve Asya’ya özgü de¤erler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 E. Ça¤dafl Bat› ve benzersizlik iddialar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 F. Konfüçyüs yorumlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 G. Afloka ve Kautilya. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 H. ‹slami hoflgörü. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 I. Küreselleflme: ‹ktisat, kültür ve haklar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 ‹. Kültürel al›flverifl ve kapsay›c› bir karfl›l›kl› ba¤›ml›l›k . . . . . . . . . . . 330 J. Evrenselci varsay›mlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 K. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 XI. TOPLUMSAL SEÇ‹M VE B‹REYSEL DAVRANIfi . . . . . . . . 338 A. ‹mkâns›zl›k ve bildiriflimsel temeller . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 B. Toplumsal adalet ve daha zengin bildiriflim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 C. Toplumsal etkileflim ve k›smi uyum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 D. Amaçlanm›fl de¤ifliklikler ve amaçlanmam›fl sonuçlar. . . . . . . . . . . . 345 E. Çin’den baz› örneklemeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 F. Toplumsal de¤erler ve kamusal ç›kar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 G. Kapitalizmde de¤erlerin rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 H. ‹fl eti¤i, güven ve sözleflmeler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 I. Piyasa ekonomisi içinde norm ve kurumlar›n de¤iflimi . . . . . . . . . . . 358 ‹. Kurumlar, davran›fl normlar› ve mafya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 J. Çevre, düzenlemeler ve de¤erler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 K. Mant›kl› düflünüfl, duygudafll›k ve sorumluluk. . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 L. Güdüsel seçim ve evrimsel yaflama. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 M. Etik de¤erler ve siyaset oluflturma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 N. Yolsuzluk, teflvikler ve ifl eti¤i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 O. Sonuç niteli¤inde yorumlar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 XII. TOPLUMSAL B‹R VAAT OLARAK B‹REYSEL ÖZGÜRLÜK. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 A. Özgürlük ve sorumlulu¤un birbirine ba¤›ml›l›¤› . . . . . . . . . . . . . . . . 382 B. Adalet, özgürlük ve sorumluluk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 C. Özgürlü¤ün yaratt›¤› farkl›l›k nedir? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 D. Neden fark eder? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 E. ‹nsani birikim ve insan kapasitesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 F. Son bir yorum. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 — Dizin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 fiEK‹LLER: 1 Bölgelere göre erkeklerin hayatta kalma oranlar›ndaki de¤iflimler . . . . . . . . 38 2 Bölgelere göre kad›nlar›n hayatta kalma oranlar›ndaki de¤iflimler . . . . . . . . 39 3 Kifli bafl›na GSMH (ABD Dolar› olarak) ve do¤umdan itibaren yaflam süresi beklentisi, 1994 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 4 ‹ngiltere ve Galler’de yaflam süresi beklentisinde görülen iyileflmeler, 1901-1960 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 5 GSMH art›fl› (Birleflik Krall›k’ta) ve yaflam süresi beklentisinde on y›ll›k art›fllar (‹ngiltere ve Galler), 1901-1960. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 6 Gerçek gelir ve aile gelirine göre düzenlenmifl Siyahlar ile Beyazlar aras›ndaki ölümlülük oran› karfl›laflt›rmas› (35-54 yafl aras›) . . . . . . . . . . . . 140 7 Seçilmifl topluluklarda toplam nüfus içinde kad›n erkek oranlar›. . . . . . . . . 149 8 Bangladefl’te tah›l üretimi, 1971-1975 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 9 1990 de¤erine göre ABD Dolar› üzerinden besin maddesi fiyatlar›. . . . . . . 287 TABLOLAR: 1 Hindistan ve Afla¤› Sahra Afrikas›: Seçilmifl k›yaslamalar (1991). . . . . . . . 144 2 Bölgelere göre kifli bafl›na besin maddesi üretim endeksleri . . . . . . . . . . . . 285 3 1990 de¤erine göre ABD Dolar› üzerinden besin maddesi fiyatlar›: 1950-1952’den 1995-1997’ye. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 İnanılmaz bir bolluk, gelişme ve özgürlüğün, olağanüstü bir yoksulluk, yoksunluk ve baskıyla bir arada yaşandığı dünyamızda modern kalkınma teorileri, hem kişisel çıkara dayalı davranışa, hem de toplumsal başarının teorilerinin ise, başarıyı yaratılmış olan toplam faydanın boyutları aracılığıyla ölçmesi bağlamında, faydacı bir karakter taşıdığı söylenebilir. Günümüzde hemen hemen tüm dünyada, özellikle de bizimki gibi ülkelerde ekonomik büyüme olmadan toplumsal gelişmenin de, bireysel refahın da mümkün olamayacağı; yoksulluğun, insanların da toplumların da elini kolunu bağladığı kabullenilmiş gibidir. Yoksulluğun en yakıcı hal aldığı durumlarda en temel öncelik "hayatta kalma"ya verilir ve demokratik haklardan dem vurmak "lüks" olarak görülür. Oysa kıtlıklarda on binlerce insanın yaşamını yitirdiği ülkeler arasında tek bir demokrasi örneğine rastlanmaz, bir tek demokraside kıtlık yaşanmaması gibi. Evet, demokrasi önemli, ama önemli olması, yeterli olduğunu gösterir mi? Amartya Sen, az gelişmişliğin, Üçüncü Dünya ülkesi olmanın bir kader olmadığını çok basit ama somut örneklerle ortaya koyuyor ve bu kaderin aşılmasının hayal olmadığını gösteriyor. Aristoteles’te Adam Smith’e, Rawis’tan Marx’a, Malthus’tan Nozick’e, Konfüçyüs’ten Pareto’ya ekonomi ve özgürlüğe ilişkin hemen her görüşü; Hindistan’dan ABD’ye, İngiltere’den Çin’e, Kanada’dan Bangladeş’e pek çok uygulama örneğini ele alıp inceliyor ve insanı temel alan bir siyaset tarzının imkanları üzerinde düşünüyor. Kalkınmanın en etkin aracının özgürlük olduğunu, bu yüzden başlıca amacının da özgürlük olması gerektiğini öne sürerken, kalkınmanın temelini oluşturan nedenler üzerine kamusal bir tartışma başlatıyor.