Özgür Bir Toplumda Bilim

Bilim düsmani! Akil düsmani! Anarsist!.. Feyerabend, 1975 yilinda yayimlanan Yönteme Karsi adli yapitiyla bu ve benzeri suçlamalara hedef olurken ayni zamanda genis bir tartismayi da baslatiyordu. Elinizdeki Özgür Bir Toplumda Bilim’de ise bir yandan Yönteme Karsi’nin baslattigi bu tartismayi tekrar ele alarak daha da gelistirmekte, öte yandan da bilim alanindaki tezlerini toplum alanini da kapsayacak biçimde genisleterek özgür bir toplumda bilimin ve bilim insaninin rolünün ne olmasi gerektigini tartismaktadir. Feyerabend’e göre bilim, son iki yüzyildaki göz kamastirici basarilarina ragmen ne hakikatin tilsimli anahtaridir, ne tümüyle akilsaldir, ne evrensel yöntem ve usullere baglidir, ne kusursuzdur, ne de her zaman insanin yararinadir. Bilim basarisini aklin sinirlarini asmasina, bilim felsefecilerinin evrensel oldugunu iddia ettikleri yöntemlere, kurallara ve usullere uymamasina, “bilimsel akilsallik” ya da “bilimsel yöntem” denen canavarlardan uzak durmasina, kisacasi yaratici ve kültürel çogulluktan yana olusuna borçludur. Toplumdaki diger geleneklerden (ideolojilerden) hiçbir ayricaligi olmamasi gereken “Bati bilimi”, dünyanin her yerinde rakipsiz bir egemenlik kurmustur. Ama bunun nedeni akilsal olusu ya da içsel üstünlügü degil; devletle bütünleserek bütün diger kültürleri, degerleri, yöntemleri, usulleri, “akildisi”, “bilimdisi” ilan ederek yok etmis olmasidir. Rakipsiz birakan zafer her zaman yozlastiricidir. Bilimin hakikat konusundaki tekelci konumunu (tipki bir zamanlarin din adamlari gibi) “geçim kapisi” haline getirmis “aydinlar” da toplumun yapisini belirleyen, neyin dogru olup olmadigi konusunda fetva veren, herkese ne yapmasi gerektigini söyleyen, hakkinda hüküm verdikleri halkin denetimi disinda kalmayi basaran ayricalikli bir ideolojinin savunuculari haline dönüsmüslerdir. Bu tekel, Bati toplumlarinda hem bilimin kendisi hem de demokrasi için bir tehdittir. Eger özgür bir toplum arzulaniyorsa bilim insanlarinin çalismalari halkin denetimine açilmali, devletle bilim de birbirlerinden ayrilmalidir. Feyerabend’in bu yapitini okurken yalnizca “bilimin kusursuzlugu” konusundaki önyargilariniza indirilen yetkin ve güçlü darbelere tanik olmakla kalmayacaksiniz; Tanzimat’tan bu yana pozitivist bilimci ile dinsel bagnazlik arasindaki çatismanin içine sikisip kalmis Türkiye’de, bu soruna, yok edicilikten ve kopyaciliktan uzak; çogulcu, özgürlükçü ve özgün çözümler bulma yönündeki arayislara katkida bulunabilecek sayisiz kiskirtici argümanla da karsilasacaksiniz. - Bilim düşmanı! Akıl düşmanı! Anarşist!.. Feyerabend, 1975 yılında yayımlanan Yönteme Karşı adlı yapıtıyla bu ve benzeri suçlamalara hedef olurken aynı zamanda geniş bir tartışmayı da başlatıyordu. Elinizdeki Özgür Bir Toplumda Bilim'de ise bir yandan Yönteme Karşı'nın başlatmış olduğu bu tartışmayı tekrar ele alarak daha da geliştirmekte, öte yandan da bilim alanındaki tezlerini toplum alanını da kapsayacak biçimde genişleterek özgür bir toplumda bilimin ve bilim adamının rolünün ne olması gerektiğini tartışmaktadır.