Motywacje i emocje : w ujęciu ewolucyjnym, fizjologicznym, rozwojowym i społecznym

Co skłoniło mnie do napisania tej książki? Jaka była moja motywacja? (...) najważniejszym z powodów było pragnienie rozpowszechnienia wiedzy, jakże ważnej dla wielu z nas, pozwalającej bowiem na głębsze zrozumienie własnej natury oraz na wgląd we wnętrze innych ludzi, a ponadto poprawiającej zdolność przezwyciężenia problemów i radzenia sobie z przeciwnościami losu . Rozdział I Historia i przegląd 17 Zakres niniejszej pracy 18; Zanim zrodziły się poglądy naukowe 19; Pierwsze poglądy naukowe 23; Fizjologia 24; Ewolucja 26; Psycholo­ gia eksperymentalna, psychiatria i etologia 27; Genetyka zachowań, socjobiologia i psychologia ewolucji 33; Neurologia i endokrynologia 35; Perspektywa kulturowa 38; Metody naukowe 40 Rozdział 2 Ewolucja motywacji i emocji 44 Ewolucję łatwo dostrzec w powszechnych obserwacjach 45 Ewolucja motywacji 49 Imperatywy przetrwania i reprodukcji 49; Współzawodnictwo 51; Egoizm i altruizm 53; Maksymalizacja ogólnej sprawności: Ostatecz­ ny czynnik motywujący 55; Ewolucja kulturowa 59 Ewolucja stanów emocjonalnych 62 Rozdział 3 Genetyka, uczenie się i rozwój 67 Zachowania wrodzone a zachowania wyuczone 68 Zachowania stereotypiczne wynikające z charakterystyki gatunku 70; Proste mechanizmy uczenia się 73; Złożone procesy uczenia się, po­ znanie i kultura 78 Perspektywa genetyki zachowań 80 Badania nad zwierzętami 80; Badania nad ludźmi 86 Interakcje zachodzące w trakcie rozwoju 90 Rozdział 4 Zarys perspektywy fizjologicznej 97 Ogólny opis struktur i osiągnięć ewolucyjnych 98 Budowa układu nerwowego człowieka 98; Osiągnięcia ewolucyjne widoczne w strukturze układu nerwowego 101; Komórki układu ner­ wowego 106 Struktury o największym znaczeniu dla motywacji i emocji 108 Autonomiczny układ nerwowy 108; Układ siatkowaty aktywujący 111; Obwodowy układ wydzielania dokrewnego 111; Podwzgórze i przysadka mózgowa 114; Układ komorowy 117; Układ limbiczny 119; Przekaźniki synaptyczne 121; Szyszynka 126; Wzajemne oddzia­ ływanie substancji chemicznych 126 Rozdział 5 Pragnienie, głód i wydalanie 128 Pragnienie 128 Pragnienie pozakomórkowe i komórkowe 129; Przyswajanie płynów do posiłku 131; Zaprzestanie przyswajania płynów 132 Głód i sytość 133 Motywacja, od głodówki do sytości 133; Biesiadowanie, post i ogólny metabolizm 135; Mechanizmy mózgowe 236; Mechanizmy glukosta­ tyczne 139; Czynniki lipostatyczne 140; Obwodowe czynniki sytości 142; Inne czynniki fizjologiczne 146; Woń 146; Czynniki psycholo­ giczne 147 Określone apetyty 150 Smak słodkości 150; Apetyt na sód 151; Inne wrodzone apetyty? 153; Unikanie substancji toksycznych 154; Apetyty nabyte 156; Uzależnie­ nie jako apetyt nabyty 158; Dzisiejsze skutki upodobań żywieniowych 163 Wydalanie i obrzydzenie 164 Oddawanie moczu i defekacja 164; Wymioty 166; Obrzydzenie 166 Rozdział 6 Ból, lęk i ukojenie 169 Ból 170 Motywowanie za pomocą bólu 170; Psychiczne zróżnicowanie bólu 172; Struktury nerwowe a ból 175; Modulacja odczuwania bólu za po­ mocą substancji chemicznych 179 Termoregulacja 181 Reakcje autonomiczne 182; Reakcje behawioralne 183 Lęk 184 Lęki bezwarunkowe 185; Wrodzone reakcje na niebezpieczeństwo 189; Lęki warunkowe 191; Fizjologia lęku 194; Język gestów a lęk 197; Przekaz społeczny i feromony 199; Pierwszy rzut oka na zjawisko nie­ pokoju 200; Odwaga 201 Rozdział 7 Rozmnażanie 204 Strategie rozrodcze a ewolucja 204 Ogólne różnice płciowe u ssaków 205; Osiągnięcia adaptacyjne właś­ ciwe danemu gatunkowi oraz tworzenie związków 207; Strategie roz­ rodcze u człowieka 212 Neuroendokrynologiczne podstawy zachowań seksualnych 216 Osobniki męskie 216; Osobniki żeńskie 221; Zróżnicowanie płciowe mózgu 227 Orientacja seksualna 228 Czynniki psychogenne 230; Czynniki neuroendokrynologiczne 232; Genetyka a ewolucja 236 Menstruacja, ciąża i karmienie 238 Cykl menstruacyjny a zmiany emocjonalne 239; Ciąża 240; Poród 243; Karmienie 245 Rozdział 8 Pobudzenie i stres 247 Stres i GAS 247 Adaptacja krótkoterminowa 249 Pobudzenie 249; Fizjologia układu obwodowego w stanach pobudze­ nia i silnego stresu 252; Czy mechanizmy autonomiczne różnią się od siebie w zależności od rodzaju emocji? 255; Mechanizmy odprężenia, spoczynek i sen 257; Znudzenie 259; Zaskoczenie 261; Poszukiwanie silnych wrażeń 262; Nieprzystosowawcze nadmierne pobudzenie 263 Przystosowania długoterminowe 265 Układ przysadkowo-korowonadnerczowy 266; Ograniczenie rozro­ du 270; Wpływ emocji i chronicznego stresu na kondycję zdrowotną 272; Posunięcie w latach, starzenie się i ograniczenia działań samoza­ chowawczych 277 Zespół stresu pourazowego 280 Rozdział 9 Gniezw, nienawiść i agresja 285 Formy grożenia i agresji 285; Dominacja i podporządkowanie 288; Gniew ludzki i jego oznaki 292; Różnice płciowe i podstawy neuroen­ dokrynologiczne 292; Zmiany endokrynologiczne wynikające ze sta­ tusu społecznego 295; Neurologiczne podstawy agresji 298; Frustracja a rozdrażnienie 300; Rola procesów uczenia się w okazywaniu agresji 301; Zabójstwo 302; Dzieciobójstwo i nadużycia względem dzieci 305; Wojna, ewolucja człowieka i motywacja żołnierzy 308 Rozdział 10 Szczęście, smutek i strategie radzenia sobie 311 Prezentacja stanów afektywnych 312 Wyrazy twarzy 312; Głos 315; Śmiech 315; Płacz 318; Postawy ciała i aktywacja behawioralna 320 Stany afektywne 321 Strategie pewności siebie i sukcesu 322; Żałoba 323; Depresja, ból psy­ chiczny, zahamowanie i przegrupowanie 325; Uczenie się i działania poznawcze w depresji 328; Fizjologia depresji 331; SAD 335 Zachowania zagrażające życiu 337 Samobójstwo 337; Próby samobójcze 342; Samookaleczenie 345; Ewo­ lucyjne ograniczenia działań samozachowawczych 346 Rozdział 11 Miłość i przywiązanie 349 Relacje rodzic-dziecko 350 Przywiązanie niemowlęcia do matki 350; Więź matki z niemowlęciem 352; Więź ojca z dziećmi 354; Jakość przywiązania a rozwój emocjo­ nalny 356; Więzy i konflikty rodzinne 359 Relacje miedzy rodzeństwem i rówieśnikami 360 Relacje między rodzeństwem 360; Przyjaźń i tworzenie grup 362; Rozmaitości 364 Więzi partnerskie 365 Korzenie ewolucyjne 365; Miłość romantyczna a miłość towarzyska 366; Zazdrość seksualna 370 Rozdział 12 Motywacja do nauki 372 Zacięcie badawcze i ciekawość 372; Zabawa 374; Przyzwyczajanie, wyczulanie i klasyczne warunkowanie emocji 376; Wzmocnienie i kara 378; Neurologiczne podstawy wzmocnienia i zahamowania 381; Wzmocnienie warunkowe i cele nabyte 383; Kontrola wewnętrz­ na i zewnętrzna 385; Zarażanie, naśladownictwo, uczenie się pośred­ nie i kultura 387; Zachęta a wzmocnienie u zwierząt inteligentnych 389; Edukacja, rozwój poznawczy i osiągnięcia 391 Rozdział 13 Konflikty motywacyjne 393 Dążenie ku-unikanie 393; Wielokrotne dążenie ku-unikanie, zmar­ twienie i niepokój 394; Zahamowania korowe i uwydatnianie emocji 395; Zwłoka w gratyfikacji 397; Mechanizmy obronne i rozwiązania irracjonalne 399; Dysonans poznawczy 400; Racjonalne podejmowa­ nie decyzji 401; Hierarchia popędów 402; Podejmowanie ryzyka 404 Rozdział 14 Ja, rodzina i społeczność 411 Źródła emocji społecznych wyższego rzędu 411 Ewolucja egoizmu i altruizmu 411; Pradawne i nowoczesne środowis­ ko emocjonalne 414; Cywilizacja, prawo, religia i kultura 415 Wyrażanie emocji społecznych wyższego rzędu 417 Udzielanie się emocji i emocje doznawane pośrednio 417; Empatia 428; Aprobata i pogarda 420; Zażenowanie 421; Duma, wina i wstyd 423; Psychopatia 425 Osobowość i okoliczności 427