هوتکیت

De roman Houtekiet (1939) is volgens velen het absolute hoogtepunt in het oeuvre van Gerard Walschap. Het is ook een hoogtepunt in de Vlaamse literatuur. In deze roman beeldde Walschap zijn eigen vitalistische levensideaal uit. De natuurmens Jan Houtekiet, die in volslagen vrijheid leeft geniet gulzig van het leven en stoort zich aan God noch gebod. Hij voert een strijd tegen adel, gerecht en kerk. Voor hem telt alleen de stem van het hart en de bevrediging van zijn eigen zinnen. Door een blijvende relatie met Lies sticht Jan Houtekiet een gezin dat de kern wordt van een dorpsgemeenschap. Steeds meer mensen vestigen zich in Deps, aangetrokken door het elan en de uitstraling van Jan Houtekiet. Door zijn liefde voor Iphigenie ontdekt Jan Houtekiet het belang van een aantal geestelijke waarden waarvan het bewustzijn hem aanzet tot verinnerlijking en meditatie. Niettemin blijft de symbolische betekenis van de Houtkietdroom onverminderd stand houden: dat de mens zich vrij moet weten van alle machten en wetten, ook wanneer hij die vrijheid niet in praktijk wil brengen en ook al wil hij met de machten en wetten rekening houden. ’Ik heb al mijn boeken geschreven om eenmaal Houtekiet te kunnen schrijven. Daarvoor ben ik schrijver geworden.’ (Albert Westerlinck, Gesprekken met Walschap) ’Houtekiet is de nieuwe mens, de man die verstandig en bekwaam leeft, seksueel en creatief, rechtvaardig en volkomen los van zijn voormalig geloof, ethisch en sociaal geëngageerd. Houtekiet, dat ben ik zelf (..)." In 1961 kwam een vervolg met Nieuw Deps.