Hayali Doğu, Batı’nın Akdenizli Doğu’ya Politik Bakışı

Günümüzde hem gündelik dilde hem de sosyal bilimlerde sıklıkla Doğu ile Batı'dan söz etmekteyiz. Dünyayı anlama çabalarının hemen hepsi, tek bir dünyadan konuşmak yerine, çözümlemelerine her zaman Doğu ve Batı şeklinde bölünmüş bir kutupluluk ile başlamaktadırlar. Bu ikilik toplumsal düşünceyi olduğu kadar politik düşünceyi de şekillendirmiştir. İşte Hentsch'in Hayali Doğu'su bu akıl yürütme tarzı için hayli sarsıcı, sorgulayıcı düşünceler içeriyor. Doğu ile Batı gerçekten birbirinden çok farklı, birbirine karşıt dünyalar mı? Bugün zihnimize tümüyle hâkim olan ve birçok sorunu tartışırken başvurduğumuz bu bölünme, bu ayrım nasıl ve niçin ortaya çıktı? Kitabın temel vurgusu, Doğu kavramının Batı tarafından tahayyül edilmiş, kurgulanmış bir kavram olduğu. Yazar, kavram çiftine ve bugünün insanına çağrıştırdığı zıtlığa tarihselliğini kazandırarak, Doğu-Batı şeklindeki klişenin düşüncemize vurduğu boyunduruğu kırmayı amaçlıyor. Thierry Hentsch bir Batılı ve kitabını aslında Batılı bir toplum için bir Batı eleştirisi olarak yazmış. Ancak Hayali Doğu, Batıcılık için olduğu kadar, Batı-karşıtlığı için de hayli şaşırtıcı önermeler içeriyor. Çünkü Hentsch tarihsel olarak Batı-karşıtlığının da kendini Batı'nın bakışıyla, Batı'nın kavramlarıyla kurduğunu, Batı'nın "Doğu" imgesini kabullendiğini düşünüyor. Hayali Doğu, iki açıdan çok önemli: Batı'nın Doğu imgesini oluştururken baktığı yer, Akdenizli Doğu, incelenen dönemde Osmanlı topraklarıydı. Dolayısıyla incelenen tarihsel ilişkinin doğrudan taraflarından birini oluşturuyordu. Daha önemlisi ise bu ilişkinin bugünün Türkiye'sindeki muhtemel izleri... Türkiye, Doğu-Batı şeklinde dünya ölçeğindeki bu bölünmeyi, kendi ulusal sınırları içinde, kendi toplumu içinde en ağır biçimde yaşayan ülkelerin başında geliyor: hem nesnel bir süreç olarak, hem bir türlü kurtulamadığı, aşamadığı bir zihin durumu olarak. İçindekiler Önsöz, 7 I. EFSANEVİ SINIR, 17 1. Geçmişe Sahip Çıkma, 18 2. Helen Gergefi, 23 3. Roma Birliği Özlemi, 30 4. Roma Veraset Savaşı, 34 5. Kopuş Mitosu, 36 II. ORTAKYAŞAM VE ÇATIŞMALAR, 42 1. Karşılaşmanın Çerçevesi, 44 2. Haçlılar'ın Doğu'su, 50 3. Sapkınlık İmgesi, 60 4. Arap Bilimine Karşı Tavır, 64 5. Bir Akdeniz Dünyası, 68 III. ÇATLAGIN OLUŞUMU, 75 I. AKDENİZ'DE DENGE Mİ YOKSA KOPUŞ MU? 77 1. Osmanlı Tehdidi ve Engeller 2. Akdeniz Aynın Çizgisi ve Atlantik Bölünme Hattı, 85 II. KENDİ KENDİNİN BİLİNCİNDE OLMA VE ÖTEKİ İMGESİ, 88 1. Zihinlerdeki Evrim, 88 2. Ötekinin Gözlenmesi, 91 3. Politik Yargı : Machiavclli, 94 4. Evrensel Bütünleşme: Postel, 96 5. Tarihin Anlamı: Bodin, 101 VI. DOĞU'NUN UZAKLIGI, 111 I. KLASİSİZM'İN DOGUSU, 114 1. Doğu Yolculukları, 116 2. Doğu'nun Kullanılması, 125 3. Politik Kullanım: Leibniz'in Projesi, 129 il. AYDINLANMA ÇAGININ DOGU'SU !. İslam ve Kurucu Halkı: Bir Din Sosyolojisi, 135 2. Bir Felaket ve Fanatizm Olarak İslam, 140 3. Despotizm'in Doğu'su, 147 V. MODERNLİGİN DOGU'SU, 157 I. SORGULANAN DOGU, 158 1. Kılıç ve Kalem, 158 2. Araştırılan Doğu: Volney'in Araştırması II. SIRADAN SÖMÜRGECİLİGİN DOGU'SU, 172 1. Küçümseme ve Hor Görme, 173 2. Koruyucu Baba Tavrı, 177 3. Özeleştiri ve Yeniden Değer Verme, 180 III. BÜTÜNLEŞTİRİLEN DOGU, 183 1. Kapalı Bir Kaynak, 184 2. Hegelci Bütünleştirme, 185 3. "Hegel'in Çocukları", 192 4. Düşsel Bütünleştirme, 196 IV. SARDANAPAL'İN ÖLÜMÜ, 202 VI. TEDİRGİNLİGİN DOGU'SU, 205 I. BATI'NIN ÇÖKÜŞÜ, 208 !. Spengler: Monologların Sonuncusu, 211 2. Toynbee: bir Diyaloğa Doğru mu? 217 Il. KARDEŞ RUH, 222 1. Olanaksız Barışma, 222 2. "Benzerlik Yoluyla Kabul", Birinci Tarz, 234 3. Benzerlik Yoluyla Kabul, İkinci Tarz, 238 4. Bastırılanın Geri Dönüşü, 245 III. KİMLİK DİYALEKTİGİ, 250 1. Ötekini bilimsel Yoldan Tanımak, 251 2. Kültürel Kimlik ve Modernlik, 257 3. Ötekinden Geçiş, 264 VII. ÖLÜMCÜL SINIR, 273