Gestapowcy

Okazuje się oto drugie wydanie „Gestapowców”. Urząd hitlerowski, który opisuję w tej książce, należał do naj­ ważniejszych organów władzy III Rzeszy. Jego pełna na­ zwa brzmiała: Der Kommandeur der Sicherheitspolizei und des SD im Distrikt Krakau. W skrócie: KdS albo Sipo u. SD. Po polsku: Urząd Komendanta Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w Dystrykcie Krakowskim. Adres: Kraków, ulica Pomorska 2. Jednym z członów składowych tego urzędu była Geheime Staatspolizei, czyli Tajna Policja Państwowa; niemiecki skrót jej nazwy — gestapo — pozostał w świadomości Polaków jako synonim terroru, okrucieństwa i zdrady. Urząd Sipo u. SD przy ulicy Pomorskiej 2 w latach 1939— —1945 spełniał rolę centrali hitlerowskiej policji politycznej w okręgu (dystrykcie) krakowskim. Podlegały mu usytuowane w mniejszych miastach oddziały zamiejscowe (Aussendienst- stellen), policyjne komisariaty graniczne (Grenzpolizeikommi- ssariate) oraz mniejsze placówki (Nebenstellen) i policyjne po­ sterunki graniczne (Grenzpolizeiposten). Wszystkie prowadzi­ ły na terenach swojego stacjonowania podobną działalność jak jednostka macierzysta. Temat, który podjąłem, był więc interesujący, lecz nie z po­ wodu emocji, jakie towarzyszą niezmiennie podobnym opraco­ waniom. Nie chodziło o sensację. Zainteresowanie moje urzę­ dem Sipo u. SD przy ulicy Pomorskiej wynikało z przekona­ nia, że na obraz polskiej rzeczywistości okupacyjnej i tragedię Polaków złożyły się nie tylko akty terroru, kazamaty, areszty, szubienice, masowe mordy, ale w równym stopniu działalność specyficznych struktur hitlerowskich urzędów policyjnych, osobowości i zawodowe kwalifikacje ludzi, którzy owe urzędy tworzyli i kierowali nimi, oraz metody ich pracy. Sprawom 7 tym rzadko i wycinkowo poświęca uwagę powojenna litera­ tura — koncentrująca się zwykle na ukazywaniu walki, krzyw­ dy i cierpienia Polaków, a moim zdaniem domagają się one rozwinięcia i opisania. Jak powstawała ta książka? W końcu lat siedemdziesiątych przez blisko półtora roku ukazywały się na łamach Dzien­ nika Polskiego moje artykuły o organizacji krakowskiego urzę­ du Sipo u. SD, o gestapowcach i tajnikach ich pracy. Każda taka publikacja wywoływała żywy oddźwięk ze strony Czy­ telników. Listy, jakie wówczas otrzymywałem, nie tylko za­ wierały aprobatę podjętego tematu, lecz także zachęcały do głębszego zainteresowania się gestapo z ulicy Pomorskiej. Nie było to łatwe. Zarówno struktury urzędów gestapow­ skich, jak i technika ich pracy były zawsze okryte tajemnicą. Dokumenty, które ich dotyczyły, opatrywano znakiem taj­ ności. Utajniano wszystko: posługiwano się fałszywymi nazwi­ skami, zatajano struktury organizacyjne, a nawet stopnie służ­ bowe urzędników. W tej sytuacji jedynym źródłem, pozwa­ lającym na odtworzenie rzeczywistego obrazu tak specyficz­ nego tworu, za jaki należy uznać gestapo, mogły być tylko nieliczne zachowane dokumenty, uzupełnione relacjami osób pamiętających tamte zdarzenia. Wiele materiałów prawdopo­ dobnie przepadło na zawsze. Te, które były osiągalne, pozoT stawały w rozproszeniu i wymagały długotrwałych poszuki­ wań.