Entelektüel (Sürgün, Marjinal, Yabancı)

Düşünceyle arası zaten hiçbir zaman hoş olmamış bu topraklarda,düşünceyi ve onu cisimleştiren entelektüeli “terörize ederek etkisizleş-tirmeyi amaçlayan”, doğrudan doğruya “vatan hainliği” ile damga-layacakkadar pervasızlaşan bir zihniyet iyice egemenliğini kurmuş durumda.Milliyetçi ve dinsel fanatizm kendisinden başkasına düşüncesini ifade biryana, yaşama hakkı bile tanımıyor. Bu toprakları “sevme hakkı”nı kenditekeline almak istiyor. Batı'nın İslam anlayışının ikiyüzlü önyargılarına karşıkoymasıyla ünlendiği halde, Salman Rushdie'nin ifade özgürlüğünü sonunakadar savunarak gerçek bir entelektüel tavrı sergileyen Edward Said'in buönemli kitabının Türkiye bağlamında son derece ayrıştırıcı bir yereoturduğunu düşünüyoruz. Said, entelektüeli öncelikle otorite ve iktidarahizmet etmeyi reddedişiyle, sonra da milliyeti, dini, ge-leneği ile arasınakoyduğu mesafe ile tanımlıyor. “Artık kişinin evinde, kendini evindehissetmemesi bir ahlâk meselesidir” diyen Adorno'yu yankılayarakentelektüeli metaforik bir sürgün, bir evsizlik konumuna yerleştiriyor.Sürgün içinde yaşadığı toplumun (ve hatta dünyanın) yerlilerindenolmamayı, orada hep tedirgin, rahatsız ve başkalarını da rahatsız edenbir yabancı olmayı içeren bir konum ona göre. Ama geçmişinin, dilinin, milliyetinin sunduğu ucuz kesinliklerin ötesine geçip evrensellik idealindeısrar eden entelektüel, hep marjinal kalmayı bir yoksunluk olarak değil, birözgürlük, bir keşif süreci olarak yaşar. Entelektüel, eskiden olduğu gibi,toplumda bir uzlaşma oluşturacak genel simgeleri yaratan biri değil, busimgeleri sorgulayan, kutsal sayılan gelenek ve değerlerin ikiyüzlülüğünü,ırkçılığını, cinsiyetçiliğini teşhir eden; hiçbir fikir ayrılığına tahammülleriolmayan kutsal metin gardiyanlarıyla mücadeleden çekinmeyen kişidir.Profesyonelleşmenin baskısı giderek artarken, amatör kalıp kamusal alandayoksullar, yok sayılanlar, güçsüzler adına kendi görüşünü ve tavrını temsiletmekte ısrar eden bireydir entelektüel. Hiçbir kahramana ve siyasi hiçbirtanrıya inanmaz. Düşünceyle arası zaten hiçbir zaman hoş olmamış bu topraklarda, son zamanlarda, düşünceyi ve onu cisimleştiren entellektüeli "terörize eden", doğrudan "vatan hainliği" ile damgalayacak kadar pervasızlaşan bir zihniyet iyice egemenliğini kurmuş durumda. Milliyetçi ve dinsel fanatizm, kendisinden başkasına düşüncesini ifade etme bir yana, yaşama hakkı bile tanımıyor. Bu toprakları "sevme hakkı"nı kendi tekeline almak istiyor.Batı'nın İslam anlayışının ikiyüzlü önyargılarına karşı koymasıyla ünlendiği halde, Salman Rushdie'nin ifade özgürlüğünü sonuna kadar savunarak gerçek bir entellektüel tavrı sergileyen Edward Said'in bu önemli kitabının Türkiye bağlamında son derece "ayrıştırıcı" bir yere oturduğunu düşünüyoruz. Said, entellektüeli öncelikle otorite ve iktidara hizmet etmeyi reddedişiyle, sonra da milliyeti, dini ve geleneğiyle arasına koyduğu mesafe ile tanımlıyor. "Artık kişinin evindeyken, kendini evinde hissetmesi bir ahlak meselesidir" diyen Adorno'yu yankılayarak, entellektüeli metaforik bir sürgün, bir evsizlik konumuna yerleştiriyor. Sürgün içinde yaşadığı toplumun (ve hatta dünyanın) yerlilerinden olmamayı, orada hep tedirgin, rahatsız ve başkalarını da rahatsız eden bir yabancı olmayı içeren bir konum ona göre. Ama geçmişinin, dilinin, milliyetinin sunduğu ucuz kesinliklerin ötesine geçip evrensellik idealinde ısrar eden entellektüel, hep marjinal kalmayı bir yoksunluk olarak değil, bir özgürlük, bir keşif süreci olarak yaşar.Entellektüel, eskiden olduğu gibi, toplumda bir uzlaşma oluşturacak genel simgeleri yaratan biri değil; bu simgeleri sorgulayan, kutsal sayılan gelenek ve değerlerin ikiyüzlülüğünü, ırkçılığını, cinsiyetçiliğini teşhir eden; hiçbir fikir ayrılığına tahammülleri olmayan kutsal metin gardiyanlarıyla mücadeleden çekinmeyen kişidir. Profesyonelleşmenin baskısı giderek artarken, amatör olarak kamusal alanda yoksullar, yok sayılanlar, güçsüzler adına kendi görüşünü ve tavrını temsil etmekte ısrar eden bireydir entelektüel...