فضاهای الهی: نقاشیهای دیواری در معابد یونانی و رومی (مطالعات باستانشناسی آمستردام ۱۶)
Divine Interiors: Mural Paintings in Greek and Roman Sanctuaries (Amsterdam Archaeological Studies 16)
معرفی کتاب «فضاهای الهی: نقاشیهای دیواری در معابد یونانی و رومی (مطالعات باستانشناسی آمستردام ۱۶)» (با عنوان لاتین Divine Interiors: Mural Paintings in Greek and Roman Sanctuaries (Amsterdam Archaeological Studies 16)) نوشتهٔ Eric M. Moormann، منتشرشده توسط نشر Amsterdam University Press در سال 2012. این کتاب در فرمت pdf، زبان انگلیسی ارائه شده است.
در دنیای باستان، معابد یونانی و رومی تنها مکانهای صرفاً آیینی نبودند، بلکه بومهایی زنده از هنر و رنگ به شمار میرفتند که روایتهای اساطیری، باورهای مردمی و شکوه امپراتوری را به تصویر میکشیدند. کتاب «فضاهای الهی: نقاشیهای دیواری در معابد یونانی و رومی» (Divine Interiors: Mural Paintings in Greek and Roman Sanctuaries) نوشتهٔ اریک م. مورمان، پژوهشگری برجسته در حوزهٔ باستانشناسی کلاسیک، برای نخستینبار به این میراث گمشده و کمتر کاوششده میپردازد و با رویکردی جامع، نقاشیهای دیواری معابد را به عنوان ژانری مستقل از هنر باستان معرفی میکند.
دربارهٔ کتاب فضاهای الهی: نقاشیهای دیواری در معابد یونانی و رومی (مطالعات باستانشناسی آمستردام ۱۶)
کتاب حاضر که شانزدهمین جلد از مجموعهٔ «مطالعات باستانشناسی آمستردام» به شمار میرود، به کاوشی موشکافانه در تزیینات نقاشیشدهٔ دیوارهای معابد در گسترهٔ وسیع جهان یونانی-رومی میپردازد. نویسنده با بهرهگیری از دو منبع اصلی یعنی متون کهن و بقایای باستانشناسی، نشان میدهد که چگونه معابد رسمی و دولتی با شکوهی ساده و متین آراسته میشدند، در حالی که بناهای عامهپسندتر، نمایشگر رنگارنگترین جلوههای دینداری مردمان آن روزگار بودند. تصاویر خدایان، صحنههایی از زندگی آنها، چهرهٔ پیروان آیینها و حتی نقش گیاهان و جانوران، بیننده را به جهانی دیگر میبرد و حس نزدیکی به امر قدسی را تداعی میکرد. مورمان در این کتاب، با هدف پر کردن خلأیی آشکار در پژوهشهای هنر باستان، این نقاشیها را به عنوان گونهای مجزا از آثار دیواری بررسی میکند. او با تقسیمبندی جغرافیایی و موضوعی، از معابد عمومی در یونان و ایتالیای روم آغاز کرده و سپس به سراغ معابد ایالات غربی و شرقی امپراتوری میرود. در ادامه، نیایشگاههای وقفشده به آیین امپراتوری و نیز مکانهای پرستش خدایان غیررومی مانند ایزیس و میتراس را بررسی میکند. مطالعهٔ موردی شهر دورا-اروپوس (Dura Europos) در فصل هشتم، به دلیل حفظ شدن فوقالعادهٔ نقاشیهای معابد آیینهای گوناگون در این شهر، از نقاط عطف کتاب محسوب میشود.دربارهٔ نویسنده
پروفسور اریک م. مورمان (Eric M. Moormann) استاد برجستهٔ باستانشناسی کلاسیک در دانشگاه رادبود (Radboud University) در نیمیخن هلند است. او که در سال ۱۹۵۵ به دنیا آمده، تحصیلات خود را در رشتههای کلاسیک، ایتالیایی و باستانشناسی در نیمیخن به پایان رسانده و دکترای خود را در سال ۱۹۸۶ دریافت کرده است. مورمان سابقهٔ تدریس در دانشگاه آمستردام را نیز در کارنامه دارد و از سال ۲۰۰۲ به عنوان استاد در دانشگاه رادبود مشغول به کار بوده است. حوزههای اصلی پژوهش او شامل مطالعات شهری رم، هرکولانیوم و پمپئی، و نیز هنرهای فیگوراتیو به ویژه نقاشیهای دیواری است و او سردبیر مجلهٔ معتبر باستانشناسی BABESCH نیز میباشد. از دیگر آثار شاخص او میتوان به کتاب «خاکسترهای پمپئی: بازتاب شهرهای مدفونشده در ادبیات، موسیقی و درام» (Pompeii's Ashes) اشاره کرد.چرا باید فضاهای الهی: نقاشیهای دیواری در معابد یونانی و رومی (مطالعات باستانشناسی آمستردام ۱۶) را بخوانید؟
پر کردن خلأیی بزرگ در تاریخ هنر باستان: این کتاب برای نخستینبار به نقاشیهای دیواری معابد به عنوان گونهای مستقل و مهم میپردازد و شکاف بزرگی را در پژوهشهای این حوزه پر میکند. رویکردی جامع و فراگیر: اثر با پوشش جغرافیایی وسیع از یونان و ایتالیا تا ایالات شمالی و شرقی امپراتوری و آفریقا، و در بازهای طولانی از تاریخ، تصویری کامل از این هنر ارائه میدهد. تلفیق بینظیر متون کهن و یافتههای باستانشناسی: نویسنده با مهارتی ستودنی، توصیفات ادبی نویسندگان کلاسیک مانند پاوسانیاس و پلینیوس را با بقایای مادی به جایمانده از حفاریها تلفیق کرده است. پاسخ به پرسشهای بنیادین دربارهٔ هنر و آیین: کتاب به پرسشهایی دربارهٔ نسبت هنر «خصوصی» و «عمومی»، تفاوتهای فرهنگی میان یونان و روم و چگونگی بازشناسی آیینها از طریق تصاویر، پاسخ میدهد.این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
این کتاب منبعی غنی و ضروری برای طیف گستردهای از پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان به تاریخ و تمدن باستان است. باستانشناسان، مورخان هنر، پژوهشگران ادیان کهن و دانشجویان رشتههای کلاسیک در مقطع تحصیلات تکمیلی، مخاطبان اصلی این اثر هستند. همچنین موزهداران، مرمتگران آثار تاریخی و هر خوانندهای که به دنبال درکی عمیقتر از نقش تصویر در فضای قدسی و زندگی دینی مردم یونان و روم باستان است، با مطالعهٔ این کتاب به بینشهای ارزشمندی دست خواهد یافت.سوالات متداول
تفاوت اصلی نقاشیهای معابد یونانی با رومی از نظر محتوا چیست؟
بر اساس تحلیل متون کهن در این کتاب، در حالی که موضوعات نقاشیهای معابد یونانی اغلب اساطیری و با حمایت مالی عمومی (سویهٔ مدنی) بوده، نقاشیهای رومی عمدتاً به صحنههای پیروزی نظامی اختصاص داشته و از حمایت مالی خصوصی برخوردار بودهاند و نام نقاشان (به جز پاکوویوس) اغلب ناشناخته مانده است.
چرا شهر دورا-اروپوس در کتاب جایگاه ویژهای دارد؟
دورا-اروپوس به دلیل شرایط خاص محیطی، نقاشیهای دیواری معابد خود را به طرزی فوقالعاده سالم حفظ کرده است. این شهر دارای معابدی برای آیینهای گوناگون از جمله بعل، زئوس، یهودیت و حتی مسیحیت است که مطالعهٔ تطبیقی آنها را ممکن میسازد، از این رو نویسنده یک فصل مجزا را به آن اختصاص داده است.
آیا نقاشیهای معابد از نظر سبک با نقاشیهای خانهها تفاوت داشتند؟
نتیجهگیری نهایی کتاب نشان میدهد که از نظر سبک و سوژه، تفاوت بنیادینی میان نقاشیهای معابد و نقاشیهای موجود در خانههای شخصی وجود نداشته است. این یافته برای درک بهتر صنعت تزیین در دوران باستان و نیز شناخت الگوهای حمایت مالی از هنر، حائز اهمیت فراوانی است.