Czarny łabędź. O skutkach nieprzewidywalnych zdarzeń

„Czarne łabędzie”, to wydarzenia niezwykle rzadkie, znajdujące się na samym krańcu ogona rozkładu prawdopodobieństwa, ale wywierające olbrzymi wpływ na otoczenie i świat. Taleb zajmuje się istotą zmienności i kalkulowaniem ryzyka w czasach, w których nie można w sposób mechaniczny przewidywać przyszłości. Taleb twierdzi, że na „czarne łabędzie” można się przygotować. Podkreśla jednak, że to nie tylko katastrofy w rodzaju ataku terrorystów na USA 9 września 2001 r., którego bezpośrednim następstwem były m.in. wojny w Iraku i Afganistanie, czy krachu giełdowego, który nastąpił w 2008 r. po upadku banku Lehman Brothers. „Czarny łabędź” to także - wg Taleba - rozwój Internetu. Według autora książki, ludzie najczęściej nie potrafią w odpowiedni sposób reagować na „czarne łabędzie”. Koncentrują się na przeszłości, próbując zrozumieć, gdzie doszło do błędu i tworzą modele postępowania na przyszłość, na podstawie minionych wydarzeń. To nie działa. A ponieważ przed „czarnymi łabędziami” nie da się uchronić, lepiej zmienić sposób myślenia i spróbować się na nie... uodpornić. Książka Nassima Taleba to ważna lektura dla wszystkich tych, którzy prowadzą biznes w czasach, gdy nie sposób wdrażać w życie długookresowych strategii oraz dla każdego, kto chce lepiej rozumieć otaczającą go rzeczywistość. pis treści PROLOG O upierzeniu ptactwa To, czego nie wiemy Eksperci i bezmyślne kukły Nauka uczenia się Nowy rodzaj niewdzięczności Życie jest bardzo niecodzienne Platon i kujon Zbyt nudne, żeby o tym pisać Podsumowanie Organizacja książki CZĘŚĆ I: ANTYBIBLIOTEKA UMBERTA ECO, CZYLI JAK SZUKAMY POTWIERDZEŃ Rozdział 1: TERMINOWANIE U EMPIRYCZNEGO SCEPTYKA Anatomia Czarnego Łabędzia O nierzucaniu słów na wiatr Koniec raju Rozgwieżdżona noc Historia a trójca nieprzejrzystości Nikt nie wie, co się dzieje Historia nie pełza, lecz postępuje skokowo Drogi pamiętniczku: O historii, która biegnie wstecz Edukacja w taksówce Klastry Gdzie jest impreza? 4,37 kg później Niezależność na odwal się Filozof za kółkiem limuzyny Rozdział 2: CZARNY ŁABĘDŹ JEWGIENII Rozdział 3: SPEKULANT I PROSTYTUTKA Najlepsza (najgorsza) rada StrzeżCIE się skalowalności Początki skalowalności Skalowalność a globalizacja Podróże w granicach Przeciętnostanu Ekstremistan – dziwny kraj Ekstremistan a wiedza Gwałtowność kontra łagodność Tyrania przypadku Rozdział 4: TYSIĄC JEDEN DNI ALBO JAK NIE BYĆ FRAJEREM Jak się uczyć od indyka Szkoleni na nudziarzy Czarny Łabędź zależy od poziomu wiedzy Krótka historia problemu Czarnego Łabędzia Sekstus (niestety) Empiryk Algazel Sceptyk, przyjaciel religii Nie chcę być indykiem Chcą mieszkać w Przeciętnostanie Rozdział 5: POTWIERDZENIE ŚMOTWIERDZENIE! Nie wszystkie zoogle są booglami Dowody Negatywny empiryzm Liczenie do trzech Widziałem następnego czerwonego mini coopera! Nie wszystko Powrót do Przeciętnostanu Rozdział 6: BŁĄD NARRACYJNY O przyczynach mojej niewiary w przyczyny Rozszczepienie mózgu Trochę więcej dopaminy Zasada Andrieja Nikołajewicza Lepsza śmierć W poszukiwaniu nie całkiem straconego czasu Narracja szaleńca Narracja a terapia Mylić się ze stuprocentową precyzją Obiektywna nauka Czarny Łabędź a pogoń za sensacją Ślepota na Czarne Łabędzie Urok sensacji Skróty Uwaga na mózg Jak się ustrzec błędu narracyjnego Rozdział 7: ŻYCIE W PRZEDSIONKU NADZIEI Okrucieństwo otoczenia Kiedy spektakularne zdarzenia są naprawdę istotne Nieliniowości Proces ważniejszy od rezultatów Natura ludzka, szczęście i nieregularne zyski Przedsionek nadziei Pijany nadzieją Słodka pułapka oczekiwania Kiedy potrzebujecie fortecy Bastiani El desierto de los tártaros Krwawienie albo krach Rozdział 8: NIESŁABNĄCE SZCZĘŚCIE GIACOMA CASANOVY: PROBLEM MILCZĄCYCH DOWODÓW Historia wiernych, którzy utonęli Cmentarz liter Jak zostać milionerem w dziesięciu prostych krokach Klub fitness dla szczurów Groźne zniekształcenie Inne ukryte zastosowania Kształtowanie sylwetki pływaka Co widać i czego nie widać Lekarze Teflonowa ochrona Giacoma Casanovy „Jestem ryzykantem” Jestem Czarnym Łabędziem: błąd antropiczny Powierzchowne „ponieważ” Rozdział 9: BŁĄD LUDYCZNY ALBO NIEPEWNOŚĆ KUJONA Gruby Tony Nie-brooklyński John Lunch nad jeziorem Como Niepewność kujona Gra niewłaściwymi kośćmi Podsumowanie Części I Schematyczność rzuca się w oczy Czym się różnimy od innych ssaków naczelnych Część II: PO PROSTU NIE UMIEMY PROGNOZOWAĆ Od Yogiego Berry do Henriego Poincarégo Rozdział 10: SKANDAL PROGNOZOWANIA O niesprecyzowanej liczbie kochanków carycy Katarzyny Powrót ślepoty na Czarne Łabędzie Zgadywanie i prognozowanie Informacje nie służą wiedzy Problem eksperta, czyli tragedia bezmyślnej kukły Statyczne i dynamiczne dziedziny Jak być tym, kto śmieje się ostatni Zdarzenia są dziwaczne Owczy pęd „Prawie” miałem rację Rzeczywistość? A po co? „Poza tym” było w porządku Piękno technologii: arkusze Excel Charakter błędów prognostycznych Nie przekraczajcie rzeki, jeśli ma (średnio) 1,2 m głębokości Znajdźcie sobie inną pracę Na JFK Rozdział 11: JAK SZUKAĆ PTASICH KUP JAK SZUKAĆ PTASICH KUP Nieumyślne odkrycia Rozwiązanie, które czeka na problem Szukajcie dalej JAK PRZEWIDZIEĆ SWOJE PRZEWIDYWANIA N-TA KULA BILARDOWA Decorum rodem z Trzeciej Republiki Problem trzech ciał Nadal ignorują Hayeka Jak nie być kujonem Akademicki libertarianizm Prognoza a wolna wola ZIEBIESKOŚĆ SZMARAGDU TA WSPANIAŁA MASZYNA DO ANTYCYPACJI Rozdział 12: EPISTEMOKRACJA, MARZENIE Monsieur de Montaigne, epistemokrata Epistemokracja PRZESZŁOŚĆ PRZESZŁOŚCI I PRZYSZŁOŚĆ PRZESZŁOŚCI Prognozy, błędne prognozy i szczęście Helenos i prognozy wsteczne Topniejąca kostka lodu Raz jeszcze – niepełne informacje To, co nazywają wiedzą Rozdział 13: MALARZ APELLES ALBO CO ZROBIĆ, SKORO NIE MOŻECIE PRZEWIDZIEĆ PRZYSZŁOŚCI?1 RADY SĄ TANIE, BARDZO TANIE Bycie głupim we właściwym miejscu Bądźcie przygotowani POJĘCIE POZYTYWNEGO PRZYPADKU Zmienność a ryzyko Czarnego Łabędzia Strategia sztangi „Tego nie wie nikt” Wielka asymetria Część III: TE SZARE ŁABĘDZIE EKSTREMISTANU Rozdział 14: OD PRZECIĘTNOSTANU DO EKSTREMISTANU I Z POWROTEM Świat jest niesprawiedliwy Efekt świętego Mateusza Lingua franca Zaraźliwość idei W EKSTREMISTANIE NIKT NIE JEST BEZPIECZNY Francuz z Brooklynu Długi ogon Naiwna globalizacja ODWRÓT OD EKSTREMISTANU Rozdział 15: ROZKŁAD NORMALNY, CZYLI WIELKIE INTELEKTUALNE OSZUSTWO1 GAUSSOWSKI I MANDELBROTOWSKI MODEL PRAWDOPODOBIEŃSTWA Wzrost spadku Mandelbrotowski model prawdopodobieństwa Co warto zapamiętać Nierówność Ekstremistan i zasada 80/20 Trawa i drzewa Dlaczego picie kawy może być bezpieczne Umiłowana pewność Jak wywołać katastrofę Przeciętny potwór Quételeta Złota przeciętność Błąd boga Poincaré na ratunek Eliminowanie nieuczciwego wpływu „Grecy uznaliby go za boga” Tylko „tak” albo „nie”, proszę (Dosłownie) Eksperyment myślowy o genezie rozkładu normalnego Nasze pocieszające założenia „Wszechobecność modelu gaussowskiego” Rozdział 16: ESTETYKA PRZYPADKOWOŚCI Poeta przypadkowości Splatonizowanie trójkątów Geometria natury Fraktalność Wizualne podejście do Ekstremistanu/Przeciętnostanu Perły przed wieprze Logika przypadkowości fraktalnej (z ostrzeżeniem)3 Problem górnej granicy Strzeżcie się precyzji Jeszcze raz o kałuży Od przedstawienia do rzeczywistości Powtarzam raz jeszcze: strzeżcie się prognostów Kolejny łut szczęścia Gdzie jest Szary Łabędź? Rozdział 17: SZALEŃCY LOCKE’A ALBO ROZKŁADY NORMALNE W NIEWŁAŚCIWYCH MIEJSCACH1 Tylko pięćdziesiąt lat Zdrada urzędnika Każdy może zostać prezydentem Ciąg dalszy horroru Potwierdzenia To tylko Czarny Łabędź Jak coś „udowodnić” Rozdział 18: NIEPEWNOŚĆ POZERA Powrót błędu ludycznego Znajdźcie oszusta Czy filozofowie mogą okazać się groźni dla społeczeństwa? Problem praktyki Ilu Wittgensteinów może zatańczyć na główce od szpilki? Gdzie jest Popper, gdy go potrzebujemy? Biskup i analityk To łatwiejsze, niż myślisz: sceptycyzm a podejmowanie decyzji CZĘŚĆ IV: ZAKOŃCZENIE Rozdział 19: PÓŁ NA PÓŁ, CZYLI JAK WYRÓWNAĆ RACHUNKI Z CZARNYM ŁABĘDZIEM Kiedy martwi was, że spóźniliście się na pociąg Koniec EPILOG: Białe łabędzie Jewgienii SŁOWNIK ESEJ POST SCRIPTUM: O ODPORNOŚCI I KRUCHOŚCI, POGŁĘBIONE UWAGI FILOZOFICZNE I EMPIRYCZNE Fragment I: UCZĄC SIĘ OD MATKI NATURY, NAJSTARSZEGO I NAJMĄDRZEJSZEGO SYSTEMU O długich, choć wolnych spacerach Moje błędy ODPORNOŚĆ I KRUCHOŚĆ Redundancja jako ubezpieczenie Duże jest brzydkie – i kruche Zmiana klimatu i „zbyt wielcy” truciciele Gęstość gatunków Inne typy redundancji Rozróżnienia bez różnicy, różnice bez rozróżnienia SPOŁECZEŃSTWO ODPORNE NA BŁĘDY Fragment II: DLACZEGO TYLE SPACERUJĘ ALBO JAK SYSTEMY STAJĄ SIĘ KRUCHE Kilka kolejnych sztang Strzeżcie się wypracowanej stabilizacji Fragment III: MARGARITAS ANTE PORCOS Podstawowe błędy interpretacyjne Jak zatrzeć własne przestępstwa Przejście przez pustynię Fragment IV: ASPERGER A ONTOLOGICZNE CZARNE ŁABĘDZIE PRAWDOPODOBIEŃSTWO ASPERGERYCZNE POWRÓT ŚLEPOTY NA PRZYSZŁOŚĆ PRAWDOPODOBIEŃSTWO MUSI BYĆ SUBIEKTYWNE20 Prawdopodobieństwo na termometrze Fragment V: (BYĆ MOŻE) NAJUŻYTECZNIEJSZY PROBLEM W HISTORII WSPÓŁCZESNEJ FILOZOFII Życie w dwóch wymiarach Zależność od teorii dla zdarzeń rzadkich Epimenides z Krety Twierdzenie o nierozstrzygalności Chodzi o konsekwencje . . . Od rzeczywistości do przedstawienia Namacalny dowód Błąd prawdopodobieństwa pojedynczego zdarzenia Psychologia percepcji odchyleń Problem indukcji i przyczynowości w złożonej domenie Indukcja Prowadzenie szkolnego autobusu z zawiązanymi oczami Fragment VI: CZWARTA ĆWIARTKA, ROZWIĄZANIE TEGO NAJUŻYTECZNIEJSZEGO Z PROBLEMÓW Świętej pamięci David Freedman Decyzje Czwarta ćwiartka, mapa Fragment VII: CO ZROBIĆ Z CZWARTĄ ĆWIARTKĄ Zamknijcie złą mapę: idea jatrogenii Czego nie robić Jatrogenia a etykieta nihilizmu Zasady pronetyczne: co warto robić (a czego nie robić) w prawdziwym życiu, żeby złagodzić wpływ Czwartej Ćwiartki, jeśli strategia sztangi jest niemożliwa? 1. Szanujcie czas i wiedzę niedemonstratywną. 2. Unikajcie optymalizacji; nauczcie się kochać redundancję. Fragment VIII: DZIESIĘĆ ZASAD, DZIĘKI KTÓRYM SPOŁECZEŃSTWO UODPORNI SIĘ NA CZARNE ŁABĘDZIE Fragment IX: AMOR FATI: JAK STAĆ SIĘ NIEZNISZCZALNYM Nihil Perditi ZAPISKI PODZIĘKOWANIA Z I WYDANIA KSIĄŻKI BIBLIOGRAFIA