Arab cinema : history and cultural identity

سینمای عربی با پیشینه‌ای غنی و پیچیده، همواره عرصه‌ای برای بازتاب هویت، سیاست و تحولات اجتماعی جهان عرب بوده است. کتاب «Arab Cinema: History and Cultural Identity» نوشتهٔ ویولا شفیق، یک منبع جامع و مرجع برای درک عمیق این سینما محسوب می‌شود که مسیر توسعهٔ آن را از دوران استعمار تا به امروز به تصویر می‌کشد. این اثر با رویکردی تحلیلی و چندلایه، به مخاطب نشان می‌دهد که چگونه سینمای عربی در تعامل با فرهنگ بومی و تأثیرات بیرونی، هویتی منحصربه‌فرد یافته است.

دربارهٔ کتاب Arab Cinema: History and Cultural Identity —

کتاب «سینمای عرب: تاریخ و هویت فرهنگی» (Arab Cinema: History and Cultural Identity) که نخستین بار در سال ۱۹۹۸ منتشر شد، به مرجعی ضروری برای پژوهشگران سینما و خاورمیانهٔ معاصر تبدیل شده است. این کتاب با ترکیب روایت تاریخیِ دقیق در ابعاد اقتصادی، ایدئولوژیک و زیبایی‌شناختی با تحلیلی عمیق، به بررسی جامع سینما در جهان عرب می‌پردازد و توسعهٔ این صنعت را از دوران استعمار تا زمان حال دنبال می‌کند. نسخهٔ بازبینی‌شدهٔ سال ۲۰۰۷ که مبنای این مقاله است، با افزودن بخش پایانی جدید، تحولات دو دههٔ اخیر سینمای عامه‌پسند و فیلم‌های هنری (cinéma d'auteur) را پوشش می‌دهد و توجه ویژه‌ای به سینمای عراق، لبنان و فلسطین دارد. شفیق در این کتاب، به تحلیل رابطهٔ مبهم سینمای عرب با سینمای تجاری غرب و تأثیر سلطهٔ بازار مصر بر منطقه می‌پردازد. او با کاوش در تأثیر فرم‌های هنری محلی و منطقه‌ای، چه کلاسیک و چه عامه‌پسند، نشان می‌دهد که چگونه عوامل درونی و بیرونی در فرآیندی پویا به نام «بازبسته‌بندی فرهنگی» (cultural repackaging) با یکدیگر ترکیب شده‌اند. کتاب همچنین به مسائل چالش‌برانگیزی مانند تولید مشترک اروپایی برای فیلم‌های هنری عرب و رابطهٔ آن با هویت فرهنگی و استقبال از این فیلم‌ها در منطقه و خارج از آن می‌پردازد و خواننده را با برخی از مهم‌ترین آثار سینمایی دههٔ اخیر آشنا می‌سازد.

دربارهٔ نویسنده

ویولا شفیق (Viola Shafik) نویسندهٔ این کتاب، یک نظریه‌پرداز، فیلم‌ساز و کیوریتور مصری-آلمانی است که در شهر شونایش آلمان، از پدری مصری و مادری آلمانی متولد شده است. او هنرهای زیبا را در آکادمی هنرهای زیبای اشتوتگارت و همچنین مطالعات خاورمیانه و ادبیات آلمان را در دانشگاه هامبورگ به پایان رساند و در سال ۱۹۹۴ مدرک دکترای خود را دریافت کرد. رسالهٔ دکترای او با عنوان «سینمای عرب: تاریخ و هویت فرهنگی» بود که در سال ۱۹۹۸ به زبان انگلیسی منتشر شد. شفیق در دانشگاه آمریکایی قاهره و دانشگاه زوریخ تدریس داشته و با جشنواره‌های مهمی مانند دوسالانه ونیز و جشنوارهٔ فیلم برلین همکاری داشته است. او علاوه بر آثار علمی، فیلم‌های مستندی همچون «درخت لیمو» (The Lemon Tree) که برندهٔ جایزهٔ بهترین مستند کوتاه در جشنوارهٔ Images of the Arab World شد، «نام من علی نیست» (My Name is Not Ali) و «بوی انقلاب» (Scent of Revolution) را کارگردانی کرده است.

چرا باید Arab Cinema: History and Cultural Identity را بخوانید؟

مطالعهٔ این کتاب برای هر علاقه‌مندی به سینما و فرهنگ خاورمیانه، دستاوردهای ارزشمندی به همراه دارد:

• درک جامع از تاریخ سینمای عرب: با مطالعهٔ این کتاب، مسیر توسعهٔ سینمای عرب را از دوران استعمار تا امروز، در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی دنبال خواهید کرد.
• تحلیل تأثیر فرهنگ بومی بر سینما: می‌آموزید که چگونه سنت‌های ادبی، نمایشی، قصه‌گویی و موسیقایی عرب بر شکل‌گیری ژانرها و زیبایی‌شناسی سینمای این منطقه تأثیر گذاشته است.
• بررسی سلطهٔ سینمای مصر و تعامل با غرب: کتاب به تحلیل رابطهٔ پیچیده و تأثیرگذار سینمای عرب با هالیوود و سینمای تجاری غرب و همچنین نقش مسلط سینمای مصر در جهان عرب می‌پردازد.
• آشنایی با آخرین تحولات سینمای هنری و عامه‌پسند: نسخهٔ بازبینی‌شده، با بخش پایانی جدید، خواننده را با جریان‌های نوین در سینمای عرب، به ویژه در کشورهای عراق، لبنان و فلسطین، آشنا می‌سازد.
• دسترسی به تحلیلی دقیق و مستند: این کتاب که توسط نشریهٔ معتبر CHOICE «به شدت توصیه شده» و «هوشمندانه، ادراک‌گرا و زیبا نوشته شده» توصیف شده است، منبعی معتبر و مستند برای پژوهشگران و دانشجویان است.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان طراحی شده است و منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، استادان و دانشجویان رشته‌های سینما، مطالعات خاورمیانه، تاریخ و علوم اجتماعی به شمار می‌رود. همچنین علاقه‌مندان به تاریخ سینما و فرهنگ عرب که به دنبال درکی فراتر از نگاه‌های کلیشه‌ای هستند، از مطالعهٔ این اثر لذت خواهند برد. با وجود رویکرد علمی و آکادمیک، زبان کتاب به گونه‌ای است که برای عموم خوانندگان مشتاق نیز قابل درک بوده و می‌تواند نقطه‌ی شروعی عالی برای آشنایی با دنیای پیچیده و جذاب سینمای عربی باشد.

سوالات متداول

آیا این کتاب تنها بر سینمای مصر متمرکز است؟

خیر، اگرچه سینمای مصر به دلیل تولیدات گسترده‌اش سهم بزرگی در کتاب دارد، نویسنده به طور کامل به سینمای کشورهای شمال آفریقا، سوریه، فلسطین، عراق و لبنان نیز پرداخته و تفاوت‌ها و شباهت‌های میان آنها را بررسی کرده است.

آیا برای درک این کتاب به پیش‌زمینهٔ عمیقی در سینما نیاز است؟

این کتاب با رویکردی علمی و تحلیلی نوشته شده، اما برای هر خواننده‌ای که به سینما و فرهنگ خاورمیانه علاقه‌مند باشد، قابل استفاده است. نشریهٔ CHOICE آن را برای همهٔ سطوح از مبتدی تا پیشرفته توصیه کرده است.

تفاوت نسخهٔ ۲۰۰۷ با چاپ نخست ۱۹۹۸ در چیست؟

نسخهٔ ۲۰۰۷ یک نسخهٔ بازبینی‌شده و به‌روز است که بخش پایانی جدیدی به آن اضافه شده است. این بخش به تحولات دو دههٔ اخیر سینمای عرب، به ویژه در حوزهٔ فیلم‌های هنری و عامه‌پسند با تمرکز بر کشورهای عراق، لبنان و فلسطین می‌پردازد و برخی از مهم‌ترین آثار این دوره را معرفی می‌کند.

Since it was first published in 1998, Viola Shafik's Arab Cinema: History and Cultural Identity has become an indispensable work for scholars of film and the contemporary Middle East. Combining detailed narrative history economic, ideological, and aesthetic with thought-provoking analysis, Arab Cinema provides a comprehensive overview of cinema in the Arab world, tracing the industry s development from colonial times to the present. It analyzes the ambiguous relationship with commercial western cinema, and the effect of Egyptian market dominance in the region. Tracing the influence on the medium of local and regional art forms and modes of thought, both classical and popular, Shafik shows how indigenous and external factors combine in a dynamic process of cultural repackaging. Now updated to reflect cultural shifts in the last ten years of cinema, this revised edition contains a new afterword highlighting the latest developments in popular film and in cin???©ma d'auteur (art house movies), with a special focus on Iraq, Lebanon, and Palestine. While exploring problematic issues such as European co-production for Arab art films, including their relation to cultural identity and their reception in the region and abroad, this new edition introduces readers to some of the most compelling cinematic works of the last decade. Annotation. Since it was first published in 1998, Viola Shafik's Arab Cinema: History and Cultural Identity has become an indispensable work for scholars of film and the contemporary Middle East. Combining detailed narrative history'economic, ideological, and aesthetic'with thought-provoking analysis, Arab Cinema provides a comprehensive overview of cinema in the Arab world, tracing the industry's development from colonial times to the present. It analyzes the ambiguous relationship with commercial western cinema, and the effect of Egyptian market dominance in the region. Tracing the influence on the medium of local and regional art forms and modes of thought, both classical and popular, Shafik shows how indigenous and external factors combine in a dynamic process of 'cultural repackaging.' Now updated to reflect cultural shifts in the last ten years of cinema, this revised edition contains a new afterword highlighting the latest developments in popular film and in cinéma d'auteur (art house movies), with a special focus on Iraq, Lebanon, and Palestine. While exploring problematic issues such as European co-production for Arab art films, including their relation to cultural identity and their reception in the region and abroad, this new edition introduces readers to some of the most compelling cinematic works of the last decade Intended for scholars of film and the contemporary Middle East, this title provides a comprehensive overview of cinema in the Arab world, tracing the industry's development, since colonial times. It analyzes the ambiguous relationship with commercial western cinema, and the effect of Egyptian market dominance in the region